Kayıt dışı ekonomiyle mücadelede serbest muhasebeci mali müşavirlerin vergi denetimi algısı üzerine bir araştırma: Kayseri İli örneği

Kayıt dışı ekonomi, ticari ve ekonomik faaliyette bulunan kişilerin, bu faaliyetlerini kayıt altına almamak suretiyle birtakım gelirlerini devletten gizlemesidir. Bir ülkede kayıt dışı ekonominin varlığı, o ülkede gayrisafi yurtiçi hasıla gibi ekonomik göstergelerin doğru hesaplanmasını engellemektedir. Uygulanan ekonomik ve mali politikaların etkin ve verimli olmasını sağlamak için kayıt dışı ekonomi oranı azaltılmalıdır.Türkiye'deki vergilerin önemli bir bölümü beyan usulüne dayanmaktadır. Vergilerin doğru bir şekilde hesaplanması için vergi mükellefleri tarafından belirtilen beyanların gerçeği yansıtıp yansıtmadığı büyük önem taşımaktadır. Beyanların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespit edilmesi için etkin bir vergi denetimine ihtiyaç duyulmaktadır.Vergi denetimi, idarenin ve mükelleflerin vergi kanunlarına uygun hareket edip etmediğinin belirlenmesi ve belirlenen hatalı uygulamaların düzeltilmesini sağlayarak vergi kayıp ve kaçaklarının önüne geçmek amacıyla vergi idaresi tarafından yapılmaktadır.Mükelleflerin vergi idaresi ile olan işlemlerinin birçoğunu (vergi denetimi dahil) SMMM'ler yürütmektedir. Dolayısıyla, vergi denetimi hakkında mükellefle birlikte SMMM'lerin de algı, tutum ve davranışları önemlidir. Etkin bir vergi denetiminin varlığı kayıt dışı ekonomiyi önemli ölçüde azaltacaktır. Vergi denetiminde etkinliği artırmak için denetime tabi olan mükellef ile SMMM'lerin vergi denetim algılarının belirlenmesi büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede SMMM'lerin vergi denetim algılarını ölçmektir.Çalışma Kayseri ili özelinde yapılmıştır.Çalışmanın evreni Kayseri SMMM Odası Başkanlığına kayıtlı 1.775 adet SMMM'den oluşmaktadır.Çalışmanın örneklemi olan 405 adet SMMM'ye ait demografik veriler ve kayıt dışı ekonomi ile mücadelede vergi denetim algılarına ilişkin veriler anket tekniği kullanılarak elde edilmiştir.Verilere ilişkin çapraz tablo ve Ki-kare analizleri yapılmıştır.Çalışmanın bulgularına göre, vergi denetimleri SMMM'ler tarafından kayıt dışı ekonomiyle mücadelede etkili bir araç olarak algılanmaktadır. SMMM'lerin vergi denetimi algısı demografik faktörlerden medeni hal, yaş, mesleki deneyim, danışmanlık hizmeti verilen mükellef sayısı ve vergi denetim yoluna göre anlamlı farklılaşmaktadır. Ayrıca vergi denetimi algısı sosyo-psikolojik faktörlerden kayıt dışı ekonomi algısı, adalet algısı ve denetim korkusuna göre anlamlı farklılaşmaktadır. Bu kapsamda, teknolojik altyapının geliştirilmesi, sürekli eğitim olanaklarının sağlanması ve vergi denetimlerinin sıklığının artırılması kayıt dışı ekonomiyle mücadelede daha başarılı bir strateji oluşturulmasına yardımcı olabilir.