Kazandırmanın hukuki sebebi

Çalışmamızda kazandırmanın hukuki sebebi incelenmiştir. Çalışmamızın amacı, genel bir hukuki sebep teorisi oluşturmak adına hukuki sebebin tüm kazandırmalar bakımından geçerli olacak tanımını vermek ve hukuki sebebin etki alanını bütünlüğüyle incelemektir. Çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde hukuki sebep kavramının tarihsel gelişimi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde kazandırma kavramı açıklanmış ve hukuki sebep kavramının tanımı yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise hukuki sebebin kazandırıcı işlemlere etkisi ele alınmıştır. Çalışmanın ilk bölümü Roma hukuku ve Orta Çağ hukuku olmak üzere iki kısımda incelenmiştir. Roma hukukunda hukuki sebep, temel olarak stipulatio ile isimsiz sözleşmeler bakımından etkili olmuştur. Hukuki sebebi bulunmayan veya gerçekleşmeyen stipulatio'dan doğan borç bir condicito ile ortadan kaldırılabilir veya verilen şey geri alınabilir. İsimsiz sözleşmelerde ise causa, sözleşmeler sisteminin genişlemesi için bir araç konumundadır. Sözleşmeler sistemine dâhil olmasa da, belirli bir amaç (causa) gözetilerek yapılan anlaşmalar hukuken tanınır, bunlara daha sonra isimsiz sözleşmeler denir. Orta Çağ hukukunda ise Roma hukukuna hâkim olan şekilcilik terk edilmek istenmiş, bu kapsamda herhangi bir şekle tabi olarak yapılmasa da, bir causa doğrultusunda yapılan anlaşmalar hukuken geçerli kabul edilir. İkinci bölümde kazandırmanın hukuki sebebinin tanımı yapılmış ve kazandırıcı işlemin tabi olduğu hukuki sebep rejimleri tanıtılmıştır. Hukuki sebep, kazandırmada bulunan ile kazandırma lehtarının üzerinde uzlaştıkları, kazandırmanın yapılış amacıdır. Bu amaç üzerine uzlaşma sebep anlaşması olarak değerlendirilir. Sebebe bağlı kazandırıcı işlemlerin geçerliliği, işlemin yapıldığı esnada kazandırmanın sebebinin bulunmasına (sebep anlaşması yapılmasına) bağlıdır. Sebepten soyut işlemlerde ise kazandırıcı işlemin yapıldığı sırada bir sebep anlaşması bulunmasa bile kazandırıcı işlem geçerlidir. Sebepten eksik soyut işlemlerde sebebin bulunmaması halinde kazandırmada bulunanın sebepsiz zenginleşmeden doğan iade talebi söz konusudur. Sebepten tam soyut işlemlerde ise, sebep anlaşmasının yapılmaması sebepsiz zenginleşmeden doğan iade talebine yer vermez. Son bölümde hukuki sebebin kazandırıcı işleme etkileri ele alınmıştır. Bu kapsamda hukuki sebebin kanuna veya ahlaka aykırılık nedeniyle geçersiz olması halinde kazandırıcı işlem geçersiz olur. Hukuki sebebin olmaması halinde kazandırıcı işlemin geçerliliği hangi hukuki sebep rejimine tabi olduğuna bağlıdır. Kazandırmanın sebebinin sonradan ortadan kalkması halinde kazandırmada bulunan kazandırmayı sebepsiz zenginleşmeye dayanarak talep edilebilir. Kazandırmanın sebebinin gerçekleşmemesi halinde kazandırmada bulunan sebepsiz zenginleşme veya aşırı ifa güçlüğü kurumlarından faydalanabilir. Ek olarak sebebin gerçekleşmediği bazı özel haller Borçlar Kanununda ayrıca düzenlenmiştir. Bunlar ifa imkânsızlığı ve temerrüt halleridir.