Kent kimliğinin sürdürülebilirliği için peyzaj yönetim anlayışının geliştirilmesi: Bartın-Amasra örneği

Doğada var olan her varlığın bir kimliği olduğu gibi kentlerin de kimliği bulunmaktadır. Kentleri tanımlayan birbirinden ayıran belirleyici bileşenler kent kimliğini oluşturmaktadır. Kent kimliğini oluşturan faktörler; tarihsel, biçimsel, fiziksel, sosyo-kültürel ve ekonomik faktörlerdir. Ancak endüstri devrimiyle birlikte, kent ve yakın çevresinde iş olanakları yoğunlaşmasıyla birlikte kentlere göç artmıştır. Kentsel alandaki toplumsal, kültürel, ekonomik ve çevresel değerlerin tüketimi gündeme gelmiştir. Kültürel mirasının göz ardı edildiği ve kent kimliğinin olumsuz olarak değişim sürecine girdiği günümüz kentleri, özgünlüklerini kaybederek birbirine benzeyen kent formlarına dönüşmüştür. Kentlerin kimliksizleşme sürecine girdiği bu dönemde kent kimliğinin sürdürülebilirliği Amasra çerçevesinde değerlendirilmiştir. Ukrayna'nın UNESCO Dünya Miras Geçici Listesinde yer alan "Ceneviz Ticaret Yolunda Akdeniz'den Karadeniz'e Kadar Kale ve Surlu Yerleşimleri" başlıklı adaylık dosyasına; ülkemizde yer alan Cenevizliler Dönemine ait İstanbul'daki Yoros Kalesi ve Galata Kulesi, İzmir'deki Foça Kalesi ve Çandarlı Kalesi, Düzce'deki Akçakoca Kalesi, Sinop Kalesi ve ilimizdeki Amasra Kalesi de dâhil edilmiş ve söz konusu başvuru "Ceneviz Ticaret Yolunda Akdeniz'den Karadeniz'e Kadar Kale ve Surlu Yerleşimleri" adıyla 15.04.2013 tarihi itibariyle UNESCO Dünya Miras Geçici Listesine eklenmiştir. Bu adaylık sürecinin yanı sıra Amasra kentinin tarihi boyunca medeniyetlere ev sahipliği yapmış olması, doğal ve kültürel özellikleri çalışma alanı olarak seçilmesini sağlamıştır. Amasra'nın kent kimliğinin sürdürülebilirliği doğrultusunda yürütülecek olan çalışmanın amaçları:  Kentin kimliğini oluşturan etmenlerin ortaya konulması,  Kent kimliğinin sürdürülebilirliği açısından yerel yönetim, kamu kurum ve kuruluşları, Sivil Toplum Kuruluşları (STK) ile yapılacak olan derin mülakat sonucunda Güçlü Yönler, Zayıf Yönler, Fırsatlar ve Tehditlerin (GZFT) belirlenmesi,  UNESCO Dünya Miras Listesinde yer alan kentler arasından seçilen İtalya-Amalfi Kıyıları ile Portekiz-Angra do Heroismo kentlerinin kimliklerini korumak için benimsedikleri yönetim yaklaşımlarından Amasra'ya uygun olanlarının belirlenmesi,  Ülkemizdeki İstanbul Tarihi Yarımada Yönetim Planı, Bursa (Hanlar Bölgesi ve Sultan Külliyesi) ve Cumalıkızık Yönetim Planı, Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı Alan Yönetim Planı, Mudurnu Kültürel Miras Alanı Yönetim Planı incelenerek Amasra yerleşimine uygun olanların belirlenmesi,  Kent kimliğinin sürdürülebilirliğinin sağlanması için yönetim modeli hazırlanmasıdır. Çalışma veri toplama, arazi çalışması, verilerin bilgisayar ortamına girilmesi, NETCAD 7.6 GIS programı kullanılarak mekânsal analizlerin yapılması, yorumlanması, peyzaj yönetim modeli oluşturulması ve sonuç-önerilerin belirlenmesi çerçevesinde yürütülmüştür. Veri toplama ve arazi çalışması aşamasında; alanın mevcut durumu, potansiyelleri ve sorunları ortaya konulmuş, yerel yönetim, kamu kurum ve kuruluşları, STK'lar ve üniversite ile derin mülakatlar yapılmıştır. Veri girişi aşamasında Amasra kent imajını oluşturan ögelerinin mekânsal analizleri (Doluluk-Boşluk Analizi, Kamusal Yapılar Analizi, Tescilli Yapılar Analizi, Cadde-Sokak Tipleri Analizi, Geçirgenlik Analizi, İnsan Ölçeği Analizi, Ada-Parsel Örüntüsü Analizi, Kamusal Alanlar Analizi, Pozitif-Negatif Alanlar Analizi, Kapalılık Analizi, Okunaklılık Analizi, Çekiciler Çarşısı Analizi, İmaj Analizi) yapılmıştır. Derin mülakatlar aşamasında elde edilen tarihi Amasra fotoğrafları ile güncel Amasra fotoğrafları ve 2003-2009-2014 yıllarına ait uydu görüntüleri karşılaştırılarak yapılaşma baskısının kent kimliği üzerindeki etkisi incelenmiştir. Dünyada ve Ülkemizde hazırlanmış olan yönetim planları incelenerek Amasra yerleşiminin kent kimliğinin sürdürülebilirliğine yönelik peyzaj yönetim planı göstergeleri belirlenmiştir. Bu göstergeler yönetim; koruma-planlama-yaşam kalitesi; erişilebilirlik; alanın öneminin ve değerinin algılanması; eğitim, bilinçlendirme ve katılım; tanıtım, turizm ve ziyaretçi yönetimi; risk yönetimi olmak üzere yedi başlıkta toplanmıştır. Sonuç-önerilerin belirlenmesi bölümünde ise alana ilişkin problemlerin çözümüne yönelik alternatif koruma-kullanma hedefleri, stratejileri, eylemleri, sorumlu ve ilgili kurumları belirlenerek Peyzaj Yönetim Modeli oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler Amasra; kent; kimlik; peyzaj yönetimi; sürdürülebilirlik; mekânsal yönetim planı. Bilim Kodu 502.11.01