Kentlerde yağmur suyu yönetiminde yeni yaklaşımlar Kayseri ili Yakut Mahallesi örneği

Bazılarının gözlem başlangıcı 1930'lara kadar uzayan, ülkemizde Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nce (MGM) işletilmekte olan 240 adet plüviyograflı yağmur ölçüm istasyonu vardır. Yağmur verileri her beş yılda bir MGM tarafından yayınlanmakta olup son yayın tarihi 2020'dir. Bu çalışmada öncelikle, Kayseri istasyonunda, 1950 − 2020 arasında ölçülmüş, eksik ve uyumsuz veriler dışında geçerli, her biri 63 elemanlı 5 dakikadan 24 saate kadar 14 adet standard süreli ekstrem yağmur serilerine, 2010 yılında Tübitak destekli bir araştırma projesinin ürünü olan bilgisayar paket programı ile kapsamlı frekans analizleri uygulanarak Kayseri için güncel şiddet-süre-frekans ilişkileri elde edilmiştir. Kayseri Su ve Kanalizasyon İşleri (KASKİ) Genel Müdürlüğünün kentsel hidroloji projelerinde uyguladığı teknik bilgilerden de yararlanarak, bu çalışmada Kayseri İli Kocasinan İlçesi Yakut Mahallesinde yağmur suyu drenajı için uygun bir yağmur hasadı ve yeraltı suyu yapay besleme içeren bir yağmur suyu deşarj projesi geliştirilmiş, ve bu proje konvansiyonel yağmur suyu deşarj projesi ile karşılaştırılmıştır. Yapılaşmanın ve nüfus yoğunluğunun artış gösterdiği kentsel alanlarda geçirimsiz zemin yüzeyleri artmaktadır. Dolayısıyla, yer altına sızma azalmakta, yüzeysel akışa geçen yağmur suyu debisi artmakta ve taşkın olayları meydana gelmektedir. Kentsel taşkınların önüne geçilebilmesi veya boyutlarının indirgenmesi için yağmur suyunun yer altına infiltrasyonunun arttırılmasını ve bir kısmının depolanarak yüzeysel akımın azaltılmasını sağlayacak bir alt yapı oluşturulması gerekmektedir. Özellikle atık su ve yağmur suyu hattı birleşik sistem olarak çalışan bölgelerde bunları ayrı ayrı taşıyan ayrık sistemlere geçilmesi de kentsel taşkınların azaltılmasında önemli bir uygulama olacaktır. Geçirimli zeminlerin arttırılması, yağmur bahçeleri yapımı, modern sarnıç sistemi uygulamaları gibi sürdürülebilir yöntemlerin günümüzde kullanılması gerekmekte, böylece taşkın zararlarının azaltılmasının yanında yeraltı suyu rezervuarının beslenmesi ile de iki yönlü kazanç elde edilmektedir. Bu tez kapsamında Kayseri İli Kocasinan İlçesi Yakut Mahallesinde meydana gelebilecek taşkın olaylarının önüne geçebilmek, aynı zamanda yağmursularının yeraltı sularını beslemesini sağlamak amacıyla; Yakut Mahallesinin arazi yapısı, zemin özellikleri, imar planı ve mevcut alt yapısı incelenerek, konvansiyonel yağmur suyu sistemi ve modern yağmur suyu uygulamalarından yeşil alana deşarj (yağmur hasadı) sistemi 5 yıl tekerrürlü 15 dakikalık yağış verilerine göre MsKanal paket programı yardımıyla Rasyonel Metot kullanılarak projelendirilmiştir. Konvansiyonel yağmur suyu drenaj sistem projesi sonucunda, şebeke hatları toplanıp kolektör hattı yapılarak tek noktadan Yakut Mahallesi kuzeyinde bulunan Sarımsaklı Deresine deşarj olacak şekilde minimum Ø300 mm koruge boru, maksimum Ø2200 mm entegre contalı beton boru kullanılması gerektiği belirlenmiştir. Konvansiyonel sistemde toplam boru uzunluğu 22.693 metre olarak ve yaklaşık maliyeti de 60.524.588 Türk Lirası olarak hesaplanmıştır. Bu çalışmada önerilen yeşil alana deşarj (yağmur hasadı) uygulaması projesinde ise, toplam boru metrajı 13.133 metre olarak, çapları Ø300 mm ile Ø500 mm arasında değişen koruge borular ile çözümleme sağlanmış olup, yaklaşık maliyet de 6.724.956 Türk Lirası olarak hesaplanmıştır. Çalışma sonucunda, Kayseri İli Yakut Mahallesi için ekonomik olarak daha uygun olan, aynı zamanda yeraltı sularının beslenmesine yardımcı olan sürdürülebilir yağmur suyu uygulamalarından yeşil alana deşarj (yağmur hasadı) önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yağmur Suyu, Rasyonel Metot, Konvansiyonel Yağmur Suyu Sistemi, Yağmur Hasadı, Yeşil Alana Deşarj