Kentleşme sürecinin temel dinamiği olarak tarım sektörü: Çeşitli ülke ve Türkiye uygulamalarının karşılaştırmalı analizi

Tarım sektörü, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de kırsal yoksulluğun azaltılmasında önemli bir rol üstlenmektedir. Türkiye'de kırsal alanlar, ekonomik faaliyetlerin büyük ölçüde tarıma dayandığı; buna karşın gelir düzeyinin düşük ve yoksulluğun yaygın olduğu bölgeler olarak dikkat çekmektedir. Bu durum, tarımı kırsal yoksulluğun azaltılmasında temel bir araç hâline getirmektedir. Dolayısıyla, tarım ile kırsal yoksulluk arasındaki ilişkiyi doğru analiz etmek, etkili ve sürdürülebilir tarım politikalarının geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu araştırmada, kentleşme sürecine etki eden temel unsurlardan biri olan tarım uygulamalarının Türkiye ve çeşitli ülkelerin kentleşme sürecine etkisinin karşılaştırmalı analizini yapmak ve Türkiye'de bu uygulamaların geliştirilmesine yönelik önerilerde bulunmak amaçlanmıştır. Bu amacı gerçekleştirmek için araştırmada öncelikle betimsel araştırma yöntemi kapsamında yerli ve yabancı literatürdeki birincil kaynaklardan yararlanılarak kentleşme ve kentleşmenin tarım sektörü ilişkisi ile gelişmiş ülkelerde ve Türkiye'de tarım uygulamalarına yönelik teorik alt yapı oluşturulmuştur. Ardından Türkiye'de kırsal yoksulluğun tarımsal yapı ile ilişkisini ortaya koymak amacıyla tarım sektörünün iç ticaret hadleri tarihsel olarak analiz edilmiştir. Bu bağlamda ilk olarak, Cumhuriyetin ilanından 2005 yılına kadar olan dönemde tarımın iç ticaret hadlerine ilişkin yapılan çalışmaların bulgularına yer verilmiştir. Daha sonra, 2005-2023 yılları arasında TÜİK'ten elde edilen veriler doğrultusunda, Carli Fiyat Endeksi ile Türkiye'nin iç ticaret hadlerinin eğilimi belirlenerek tarım ve yoksulluk ilişkisi ortaya konulmuştur. Tüm bunlar bağlamında tarım sektörünün kentleşme sürecine etkisi değerlendirilmiştir. Araştırma neticesinde, gelişmiş ülkelerin tarımsal örgütlenmeleri; tarımsal araştırma, eğitim ve yayım sistemlerinin ile tarımsal sigorta ve kredi sistemlerinin Türkiye'ye göre daha başarılı, etkin oldukları; gelişmiş ülkelerde tarımsal örgütlenme, araştırma, eğitim ve yayım sistemleri ile tarımsal sigorta ve kredi mekanizmalarının söz konusu ülkelerin tarımda daha başarılı olmalarına imkân tanıdığı ve bunun da kentleşme sürecinin daha sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesine katkı sağladığı; Türkiye'de tarım sektöründe örgütlenme, araştırma, eğitim ve yayım sistemleri ile tarımsal sigorta ve kredi mekanizmalarının yeterince ektin olmamasının kentleşme sürecini olumsuz etkilediği ve Türkiye'de iç ticaret hadlerinin tarım sektörü aleyhine gelişmiş olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.