Kentli hakları bağlamında kentsel dönüşüm: Samsun-Canik Kuzey Yıldızı Kentsel Dönüşüm Projesi örneği

Dünyada ve Türkiye'de hızlı kentleşme süreçlerinin etkisiyle birbirinden karmaşık pek çok kentsel sorun ortaya çıkmaktadır. Bu kentsel sorunlara karşı "hak" perspektifinden yaklaşılması doğrultusunda ortaya konulan yaklaşımlardan birisi de kentli haklarıdır. Kentli hakları, kentte yaşamaktan kaynaklı olarak pek çok hakkı içinde barındırmakta ve politika üretme süreçlerine katkı sunmaktadır. Kentsel dönüşüm ise daha güvenli, sağlıklı ve kaliteli koşullarda yaşama sürecine katkı sağlaması ile kentli haklarını doğrudan etkilemektedir. Kentsel dönüşüme yönelik kentli hakları temelinde yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu iki önemli değişkeni birlikte ele alan bu çalışmada, kentli hakları bağlamında kentsel dönüşüm uygulamalarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma, kentli hakları ilke ve değerlerinin kentsel dönüşüme yönelik politika üretme sürecinde daha bütüncül bir yaklaşım oluşturup oluşturamayacağı üzerine kurguludur. Araştırma alanı, Samsun İli Canik İlçesinde gerçekleşen ve Karadeniz Bölgesi'nin en büyük kentsel dönüşüm projesi olarak nitelendirilen "Kuzey Yıldızı Kentsel Dönüşüm Projesi" örneğidir. Araştırma yöntemi olarak nitel ve nicel verilerin birlikte değerlendirildiği karma yöntem kullanılmıştır. Veri toplama araçları olarak anket, yarı-yapılandırılmış görüşme, gözlem ve arşiv-doküman taraması tekniklerinden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler, frekans ve oransal dağılımlar ile betimsel analiz kullanılarak metin içine aktarılmış ve yorumlanmıştır. Çalışmada kullanılan on altı farklı kentli hakları değişkeni üzerinde kentsel dönüşümün hem olumlu hem de olumsuz etkileri olduğu tespit edilmiştir. Özellikle "ulaşım", "eğitim", "konut", "sağlık", "fiziki yapının geliştirilmesi ve iyileştirilmesi", "altyapı ve kamusal hizmetlerden yararlanma", "ekonomik kalkınma ve uyumlu gelişme", "kent güvenliği ve suçların önlenmesi", "kent yönetimi ve planlaması" haklarında daha fazla olumlu sonuçlar elde edilirken; "spor ve boş zamanları değerlendirme", "engellilere yönelik sosyo-ekonomik haklar", "katılım" ve "kültür" haklarında daha fazla olumsuz sonuçlar saptanmıştır. Ek olarak, "çevre ve doğa", "eşitlik ve ayrımcılığa uğramama" ve "bilgi edinme" haklarında ise hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar elde edilmiştir. Araştırma bulguları ışığında, kentsel dönüşüm uygulamalarının sosyal yönünün güçlendirilmesi yoluyla daha bütüncül bir dönüşüm pratiği yaratılabileceği, bu durumunda kentli hakları açısından önemli etkileri ve katkıları olabileceği sonucuna varılmıştır.