Archipelago as a tool to study urban form: The case of Ankara

Kentsel morfoloji literatüründe kent ve kentleşme, kentleşme kavramının Cerda tarafından ortaya atılmasından bu yana birbirinin iki zıt biçimi olarak kabul edilmektedir. Kentin fiziksel biçimine ilişkin bu iki terimin uygulamaları arasında bir ikilik vardır. Bu biçimlendirici ikilik, mimari üretim süreçlerinden kaynaklanan çeşitli gerilimleri kapsar. Kentsel morfoloji bağlamında çağdaş kent, mimari biçime bağlı olarak bu mekânsal çelişkilerin buluşması olarak tanımlanabilir. Tipoloji, bu çelişkileri ortaya çıkarabilecek ve kentsel morfoloji analizlerini geliştirebilecek farklı biçimlendirici teorileri içeren bir söylemdir. Bu kuramlar içinde özerk biçim, fiziksel biçimi, kentsel biçimi etkileyen diğer uygulamalardan yalıtarak bağımsız bir soyut dil yaratmayı amaçlayan bir teoridir. Özerk biçim teorisinin etkisi altında, kentsel morfoloji literatürü, kentsel formu keşfetmeye yönelik farklı girişimlerin bir sonucu olarak çeşitli kavramları sunmaktadır. "Archipelago", özerk form teorisine dayanan radikal kavramlardan biri olarak tanımlanabilir. Bu anlamda, archipelago, bir takımadanın adalarını andıran bireysel kümelenme biçimleri olarak ortaya çıkan mimari oluşumları, tipolojilerine göre anlatmak için kullanılan bir metafordur. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana başkent olarak Ankara, farklı planlama dönemlerinde kent ve kentleşme ikilemi ile karşılaşmıştır. Planlama dönemleri boyunca Ankara, kentteki biçimsel çelişkileri hızlandıran bir kentsel formlar laboratuvarı haline gelmiştir. Bu çelişkilere rağmen Ankara, kentsel morfoloji açısından önemli bir özerk biçimler kümesine sahiptir. Bu bağlamda bu tez, Ankara kentini, bir archipelago(takımada) olarak kavramsallaştırarak, şehrin özerk biçimlerini keşfetmeye çalışmaktadır. Bu çalışma aynı zamanda, keşfettiği özerk formların diyagramını, alternatif kentsel formları önerebilecek üretken bir matrise dönüştürme girişimindedir.