Origin of gold mineralization, source of ore fluid and structural controls of Keşkek hill gold mineralization (Gördes, Manisa)

Bu çalışma, Manisa'nın Gördes ilçesinde bulunan Keşkek Tepe altın cevherleşmesinde gözlemlenen alterasyonun ve mineralizasyonun kökenini, cevher yapan akışkanın kaynağını ve mineralizasyon ile yapısal ilişkisini ortaya koymak için yapılmıştır. Çevherleşme ofiyolitik melanj içerisinde blok halinde bulunan kireçtaşlarının silisleşmesiyle oluşan jasper tarafından barındırılmaktadır. Ofiyolitik melanj genel olarak serpantinleşmiş ultramafik kayaçlar, (ofiyolit üzeri sedimenter kayaçları, açık gri renkli tabakalı kireçtaşları, bej renkli tabakalı kireçtaşları (mineralizasyonun yan kayacı) ve koyu gri renkli rekristalize kireçtaşlarından oluşmaktadır. Çalışma alanının temel kayaları ise Menderes Masifinin metamorfik kayaçlarıdır. Petrografik çalışmalar, jasper oluşumunun kireçtaşlarındaki dekarbonizasyon ve silisleşmen ve ürünü olduğunu göstermektedir. Silisleşme ve dekarbonizasyon kireçtaşlarındaki ilk alterasyonlardır. Jasper, çok ince taneli massif kuvarsların yanında, jasper kütlelerini damarlar halinde kesen veya boşlukları doldurur şekilde bulunan tarak dokulu kuvarslar veya dekarbonatlaşmaya uğramış kireçtaşlaı içinde boksvörk yapılı oluşumları da içerir. Cevherleşmeden sonra oluşan karbonatlaşma (kalsitleşme) ve oksidasyon ise alterasyonun son aşamasıdır. Cevherleşme, saçınımlı ince taneli pirit, arsenopirit ve stibnit mineralleri ile birlikte sadece jasperler içerisinde gözlenebilmektedir. Yapılan analizler sonucunda çalışma alanı içerisinde altın dışında herhangi bir değerli metal oluşmadığı anlaşılmıştır. Jasperler, diğer baz metaller açısından olduça düşük içeriğe sahiptirler. Kalsitleşme, oksitlenmiş jasperler içerisinde, tarak dokusundaki boşluklarda ve ağsı doku içerisindeki boşluklarda gözlenmektedir. Yüzeyde bulunan jasperlerde ise oksidasyon seviyesi kayda değer biçimde yüksektir ve sondaj çalışmalarında bu oksidasyonun derinlere gidildikçe yer yer azaldığı gözlenmektedir. Liesegang dokusu oksitlenmiş jasperlar üzerinde gözlemlenen en belirgin dokudur. Yapılan arazi çalışmaları neticesinde, Keşkek Tepe bölgesinde yer alan jasper oluşumlarının da kuzeybatı-güneydoğu yönlü yüksek açılı normal fay zonlarında oluştuğu gözlenmektedir. Bu faylar bölgede yer alan ve ofiyolitik melanjın bölgeye bindirmesini sağlayan bindirme faylarını kesen yüksek açılı (73° to 90°) normal faylardır. Bu faylar mineralizasyonun oluşumunda kanal vazifiesi gören önemli faylardır. Sıvı kapanımı analizleri, cevherleşme ile eş zamanlı-önce oluşan kuvars ve cevherleşme ile eş zamanlı kuvars minerallerinden alınan örneklerdeki birincil kapanımlar üzerinde yapılmıştır. Birincil kapanımlar, sıvı-gaz içeriğine sahip çift fazlı kapanımları temsilen Tip-2 olarak adlandırılan tek tip kapanımlardır. Tip-2 kapanımları içerdikleri sıvı-gaz oranalarına göre tip 2a ve tip 2b olmak üzere iki alt gruba ayrılmıştır. Cevherleşme ile eş yaşlı-öncesinde oluşan kuvars kristallerine ait kapanımlardan elde edilen homojenleşme sıcaklıklarının ortalama değeri (Th°C) 295.83 °C (288.7 °C and 313 °C aralığında), ve tuzlulukları 5.71 ile 7.59 wt. % NaCl eq aralığında hesaplanmıştır. Cevherleşme ile eş zamanlı olan kuvarslara ait kapanımlardan elde edilen homojenleşme sıcaklıklarının ortalaması ise 169 °C (136 °C ile 182.7 °C aralığında), tuzlulukları from 0.70 ile 15.86 wt. % NaCl eq aralığında hesaplanmıştır. Her iki örnek içinde elde edilen tuzluluk oranları göreceli düşük tuzluluk olarak hesaplanmıştır. Cevherleşme ile eş zamanlı oluşan kuvars kristallerinden akışkana göre hesaplanmış δ18O(akışkan) değerleri -5,69‰ ve -1,77‰ arasında değişmektedir. Cevherleşme ile eş zamanlı oluşan tüm kayaçtan (jasper) elde edilen δD(akışkan) değerleri -105,79 ve 101,87 aralığında yer alamaktadır. Sıvı kapanımı ve duraylı izotop çalışmaları jasperoidleri ve cevherleşmeyi oluşturan akışkan yüzey suları karışmış formasyon suyu olduğunu göstermiştir. Cevherleşme ile eş zamanlı oluşmuş tarak dokulu kuvarslardan alınan stibniteait δ34S değeri -0,6'dır. Cevherleşmeyi oluşturan meteorik akışkanlar ultramafik kayaçlar içinde sürekli dolaşımda olduğu için bu δ34S değeri kükürtün magmatik kökenli olduğu önermektedir. Carlin-tipi altın cevherleşmeleri için dekarbonatlaşma ve çökme breşlerinin eşlik ettiği silisleşme tipik özelliklerdir. Bu tip oluşumlar Keşkek tepe cevherleşmelerinde görülmektedir. Buna ek olarak Ana sıkışma evresini takiben oluşan normal faylar ve bu faylar boyunca gerçekleşen silisleşme Carlin-tipi cevherleşmelere benzer yapısal karakteristikleri ve oluşum mekanizmalarını içermektedir. Dolayısıyla, cevherleşmeleri kontrol eden yapısal ve jeolojik kontrollerin Carlin-tipi cevherleşmelere benziyor olması; cevherleşmeleri barındıran jasperlerin oluşumu mekanizmaları ve morfolojileri, Keşkek Tepe altın cevherleşmesinin Carlin benzeri bir cevherleşme olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Carlin-Tipi, Jasper, Dekarbonizasyon, Sıvı Kapanımı, O Ve H Duraylı Izotop