Klasik Arap dilinde ittisâ' olgusu

Bu çalışmada, Arap dili gramerinin önemli bir unsuru olan ittisâ' olgusu, klasik Arap dili çerçevesinde ele alınmış; ayrıca Kur'ân-ı Kerîm'deki kullanım örnekleri üzerinden teorik bilgilerin uygulamaya yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda öncelikle nahiv ilminin temel kavramları açıklanmış, ardından ittisâ' olgusunun klasik kaynaklardaki kullanımları sistematik biçimde incelenmiştir. Bu olgunun, hazf, takdim-tehir, mecâz, tazmîn, muzâf-muzâfun ileyh, mastar ve zarf yapıları gibi temel nahiv unsurlarıyla olan ilişkisi detaylı bir biçimde değerlendirilmiştir. Bu inceleme, yalnızca gramatik bir bakışla sınırlı kalmamış; aynı zamanda ittisâ'ın belâgatın bir alt disiplini olarak işlev gördüğü, yani ifade gücünü artıran ve icâzı mümkün kılan bir anlatım tekniği olduğu da ortaya konulmuştur. Çalışmanın bir diğer aşamasında, Kur'ân-ı Kerîm'den seçilen bazı ayetler gramatik olarak incelenmiş ve bu ayetlerde ittisâ'ın nasıl kullanıldığı analiz edilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, Kur'ân'da lafzın azaltılması, az kelimeyle çok anlamın aktarılması ve anlatımın daha etkileyici hale getirilmesi gibi amaçlarda ittisâ' yönteminin etkin bir rol oynadığı ortaya konulmuştur. Ayrıca, klasik nahiv literatüründe ittisâ' olgusuna farklı terimlerle ya da mecâz, hazf, kinâye gibi başlıklar altında dolaylı biçimde atıflar yapıldığı görülmüştür. Bu durum, ittisâ'ın yalnızca nahivsel bir mesele değil, aynı zamanda belâgatle de iç içe bir anlatım yöntemi olduğunu ortaya koymakta; dolayısıyla kavramsal sınırların daha net bir biçimde belirlenmesini gerekli kılındığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma ile hem ittisâ' olgusunun nahiv ve illet teorisi içindeki yerinin sistematik olarak ortaya konulması hem de Kur'ân dilindeki icâz üslubunun gramatik ve belâgat yönüyle anlaşılmasına katkı sağlanması hedeflenmiştir. Bu tez, konuya dair doğrudan akademik bir çalışmanın bulunmadığı mevcut literatürde, ittisâ' kavramının hem teorik çerçevesini belirlemeyi hem de klasik kaynaklarda dağınık biçimde yer alan bilgileri sistematik hale getirerek, nahiv ilmine özgün ve bütüncül bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.