Koruma sorumluluğu ve Güneydoğu Asya'da insani güvenlik: Rohingya örneği

Son yıllarda yaşanan insani krizler, insan haklarının korunmasına dair uluslararası toplumun sorumluluğu ile ilgili tartışmaları gündeme getirdi. Koruma Sorumluluğu (R2P) kavramının bu sürece dahil edilmesi, mevcut tartışmalara yeni boyut kazandırdı. İnsani güvenliğin uygulama stratejilerinden biri olarak geliştirilen R2P, her egemen devletin kendi halkını önlenebilir felaketlerden koruma sorumluluğu olduğunu, fakat devletin kendi sorumluluğunu yerine getirmede açıkça başarısız olduğu durumlarda uluslararası toplumun söz konusu devletin halkını korumakla sorumlu olduğunu ifade etmektedir. Bu sorumluluk, uluslararası müdahaleyi de içermektedir. İlk bakışta kavramın ileri sürdüğü görüşler ile devlet egemenliği ve iç işlerine müdahale etmeme gibi temel uluslararası hukuk ilkeleri arasında bir gerilimin olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, R2P'nin Güneydoğu Asya'da uygulanması Rohingya krizi örneği üzerinden incelenmiş ve bölgenin insani kriz yönetimine yaklaşımı analiz edilmiştir. Tayland dışında tamamı sömürge geçmişine sahip bölge ülkelerinin egemenlik ve iç işlerine müdahale etmeme ilkeleri konusunda oldukça hassas olması, bölgeye özel siyasi kültür ve değerlerin oluşmasına yol açmıştır. Ancak, aynı zamanda bölge ülkeleri R2P'nin kabul edilmesini desteklemiştir. Bu durumda, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'nin (ASEAN) bu ilkeleri, kendi siyasi gelenekleri ile nasıl uzlaştıracağı sorusu gündeme gelmektedir. Çalışma, devlet egemenliği düşüncesinin, barış ve güvenlik kaygılarının bir sonucu olarak ortaya çıktığı için zaten koruma sorumluluğu anlayışını kapsadığını ve R2P'nin devlet egemenliği düşüncesi ile uyumlu olduğunu ileri sürmektedir. Fakat eski sömürge ülkeleri için egemenlik, siyasi bağımsızlık anlamını taşımaktadır. Günümüzde insani krizler genellikle bu ülkelerde meydana gelmektedir. Güneydoğu Asya örneğinin analizi, bölgenin mevcut siyasi koşulları nedeniyle R2P'nin III. sütunu çerçevesinde önerilen zorlayıcı önlemlerden kaçınılması gerektiğini göstermiştir. Ancak bölgedeki bazı gelişmeler, R2P'nin devletlerin kendi sorumluluklarını yerine getirebilmesi amacıyla gerekli kapasitenin oluşturulması için uluslararası toplumun yardımını öneren II. sütunu kapsamında uygulanabileceğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: İnsani güvenlik, R2P, egemenlik, uluslararası toplum, Güneydoğu Asya, Rohingya krizi.