Koyun ve keçilerde fıstık samanına uzun süre salınımlı azot ve farklı kolay eriyebilir karbonhidrat kaynakları katılmasının sindirilebilirlik ile bazı rumen parametreleri üzerine etkisi

Koyun ve Keçilerde Fıstık Samanına Uzun Süre Salınımlı Azot ve Farklı Kolay Eriyebilir Karbonhidrat Kaynakları Katılmasının Sindirilebilirlik ile Bazı Rumen Parametreleri Üzerine Etkisi Bu çalışmada Aydın İli Karpuzlu İlçesinde yetiştirilen yer fıstığının (Arachis hypogaea) yan ürünü olan fıstık samanının besin madde bileşiminin tespit edilmesi, fıstık samanının koyun ve keçilerde türe dayalı ve karşılaştırmalı olarak tüketilebilirliğinin ve sindirilebilirliğinin incelenmesi, fıstık samanına uzun süre salınımlı azot (USN) kaynağı ve/veya kolay eriyebilir karbonhidrat katılmasının sindirilebilirlik ile bazı rumen parametrelerine olan etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma üç ayrı deneme olarak yürütülmüştür. Deneme I'de fıstık üretimi yapan farklı üreticilerin elindeki fıstık samanlarından örnekler alınarak bölgedeki fıstık samanlarının ham besin madde bileşimleri tespit edilmiştir. Deneme II'de yaklaşık 1?1,5 yaşlarında altı baş erkek koyun ve altı baş erkek keçi hayvan materyali olarak kullanılmıştır. Deneme II, yedi gün alıştırma, 14 gün örnekleme olmak üzere toplam 21 gün sürdürülmüştür. Denemede iki ayrı tür (koyun, keçi) için iki ayrı grup oluşturulmuştur. Bireysel bölmelerde barındırılan hayvanların önlerinde fıstık samanı ile temiz ve taze içme suyu ad libitum olarak bulundurulmuştur. Deneme III'de Deneme II'de kullanılan hayvanlardan dörder tanesi hayvan materyali olarak kullanılmıştır. Deneme III, 10 gün alıştırma, beş gün örnekleme olmak üzere her biri 15 günlük toplam dört dönem halinde Latin-kare deneme deseninde yürütülmüştür. Rasyonlar alıştırma dönemlerinde ad libitum, örnekleme dönemlerinde ise alıştırma dönem ortalamalarının %90'ı düzeyinde ve iki öğün (08.00 ve 16.30) halinde verilmiştir. Denemede iki tür (koyun, keçi) için de dört rasyon grubu [R1; fıstık samanı, R2; fıstık samanı + USN (10 g/gün/hayvan), R3; fıstık samanı + USN (10 g/gün/hayvan) + melas (%10 rasyon KM), R4; fıstık samanı + USN (10 g/gün/hayvan) + mısır nişastası (%5 rasyon KM)] oluşturulmuştur. Deneme I'de kimyasal analizleri yapılan fıstık samanlarının %6,10-11,66 HP, %6,88-11,70 HK ve %47,00-56,19 NDF içerdiği belirlenmiştir. Deneme II sonucunda canlı ağırlığın yüzdesine (P?0,05) ve metabolik canlı ağırlığa oranlanmış KM tüketimleri keçilerde koyunlara göre daha yüksek bulunmuş, buna paralel olarak da günlük CA artışı keçilerde daha yüksek tespit edilmiştir. Hayvanların tüketiminden sonra yemliklerde kalan artık fıstık samanlarının Pennsylvania State eleği ile incelenmesi sonucunda hem koyunlar hem de keçilerde parçacık büyüklüğü seçimlerinin hayvanlar arasında farklılık (P?0,01, P?0,001) gösterdiği saptanmıştır. Her iki hayvan türü için de rasyona USN ve kolay eriyebilir karbonhidrat katkısının CA artışını olumlu etkilediği ve en yüksek değerin R4 grubunda elde edildiği belirlenmiştir (P<0,001). Koyunlarda katkıların KM tüketimi ile NDF ve ADF sindirilebilirliklerine önemli bir etkisi tespit edilmemiştir. KM sindirilebilirliği için R4 grubu ile diğer gruplar arasındaki farklılıklarda önemlilik (P?0,05) belirlenmiştir. OM sindirilebilirliği ise USN ve/veya kolay eriyebilir karbonhidrat katkısından önemli (P?0,001) düzeyde etkilenmiştir. Keçilerde KM tüketimi ile KM, NDF ve ADF sindirilebilirlikleri açısından rasyon grupları arası farklılık belirlenmemiştir. R4 grubu ile diğer gruplar arasında OM sindirilebilirliği değerlerine ilişkin oluşan farklılık istatistiksel açıdan önemli (P?0,05) bulunmuştur. Fıstık samanının KM sindirilebilirliği keçilerde (%46,75) koyunlara göre (%41,75) daha yüksek (P?0,05) belirlenmiştir. Keçilerde metabolik CA başına KM tüketimi (R1, R2,R4 için önemsiz, R3 için P?0,05), KM (R1, R3, R4 için P?0,05, R2 için P?0,01), OM (R4 için önemsiz, R1, R2, R3 için P?0,05), NDF (önemsiz) ve ADF (R2, R4 için önemsiz, R1, R3 P?0,05) sindirilebilirlikleri koyunlardan daha yüksek tespit edilmiştir. Hem koyunlarda hem de keçilerde 2. saat rumen sıvısı pH, asetik asit, propiyonik asit ve bütirik asit düzeylerinin benzer olduğu görülürken amonyak azotu düzeyleri için gruplar arasındaki farklılıklar istatistiksel olarak (koyun için P?0,01, keçi için P<0,05) önemli bulunmuştur. Rumen sıvısına ilişkin bütün parametrelerin 6. saat değerleri her iki türde de benzer belirlenmiştir. Türler arası karşılaştırmada 2. saatte R4 grubu için amonyak azotu düzeyi hariç (P?0,05) 2. ve 6. saatteki incelenen tüm rumen parametreleri açısından gruplar arası farklılıklar önemsiz saptanmıştır. Hem koyunlar hem de keçilerde 2. saate göre 6. saatte pH yükselmiş (P?0,001), amonyak azotu düşmüştür (P?0,001). Zaman bağlı asetik, propiyonik ve bütirik asit değerleri koyunlarda benzer, keçilerde ise asetik ve bütirik asit benzer, propiyonik asit değerinde oluşan faklılık önemli (P?0,001) bulunmuştur. Koyun ve keçilerde rasyona katkı yapılması ile tüketilen N (koyun için P?0,01, keçi için P?0,001), üriner N (P?0,001) ve sindirilen N (P?0,001) düzeyleri yükselmiştir. Fekal N miktarları için gruplar arası farklılıklar koyunlarda benzer, keçilerde önemli (P?0,05), biriken N düzeyleri ise koyunlarda önemli (P?0,01) keçilerde benzer tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen verilerin ışığı altında genel bir değerlendirme yapıldığında; fıstık samanının hem koyunların hem de keçilerin temel beslenme gereksinimlerini yaşama payının biraz üzerinde karşılayabildiği, katkı yapılmasının (USN ve/veya kolay eriyebilir karbonhidrat) fıstık samanı sindirilebilirliği üzerine olumlu etkisi olduğu ve sindirilebilirliği ve yararlanılabilirliği açısından keçilerin koyunlara göre daha etkin olduğu sonucuna varılmıştır.