Kral istiridye mantarının (pleurotus eryngii) üretim sürecinde farklı substratların lignoselülozik içeriklerinde meydana gelen değişimlerin değerlendirilmesi

Bu tez çalşmasında, dört lignoselülozik substrat (mercimek samanı (LS), yer fıstığı samanı (PS), yer fıstığı kabuğu (PH) ve kavak talaşı (POS)) üzerinde yetiştirilen Pleurotus eryngii'nin biyodönüşüm verimliliği, substrat bozunma dinamiklerini analiz etmek için Fourier Transform Infrared (FTIR) spektroskopisi kullanılarak değerlendirilmiştir. Farklı substratlarda, misel sarım süresi 20,2-23,7 gün arasında değişmiş, primordia oluşumu 41,8-47,2 gün sürmüş ve ilk hasat 51,5-59,9 günde gerçekleşmiş, verim ve biyolojik etkinlik 155,6-301,8 g/kg ve %45,76-86,23 arasında değişmiştir. Çalışmada FTIR spektroskopisi ve kimyasal-lignoselülozik analizler arasındaki uyum teyit edilmiştir. İlk spektrumlar substrata özgü yapısal özellikleri ortaya koyarken, hasat sonrası profiller, mantar biyokütle birikiminin (1650-1540 cm-¹'de protein/polisakkarit bantları) yanı sıra kısmi lignin (1600, 1510 cm-1) ve selüloz (1158, 1050, 896 cm-1) bozunmasını göstererek birbirine yaklaşmıştır. Düşük lignin (MS: %8,57) ve yüksek karbonhidrat içeriği ile karakterize edilen MS substratı, selüloz/hemiselüloz bantlarında hızlı düşüşler sergilemiş, bu da gelişmiş misel kolonizasyonu, daha kısa yetiştirme döngüleri (20,2 gün) ve yüksek biyolojik verimlilik (BE) (%86,23) ile ilişkilendirilmiştir. Buna karşılık, lignin bakımından zengin substratlar (YFK: %22,43; KT: %22,70) sınırlı spektral kaymalar, verimsiz polisakkarit bozunması ve uzun misel sarım süresi (25,3 ve 23,7 gün) göstererek BE'nin azalmasına (sırasıyla %55,53 ve %45,76) neden olmuştur. Lignoselülozik bileşenlerin farklı şekilde bozunması, substrata özgü enzimatik aktivitenin altını çizmiş, lignin inatçılığı YFK ve KT'da selüloz erişilebilirliğini engellemiştir. Bu bulgular, substrat bileşimi, FTIR türevli bozunma modelleri ve mantar üretkenliği arasında doğrudan bir bağlantı kurmaktadır. Ayrıca farklı substratlarda yetiştirilen P. eryngii mantarının FTIR spektrumları belirlenerek besin içeriği ortaya konmuştur. KT substratı, en zengin ve dengeli FTIR profilini göstermektedir. Bu substratta gelişen mantarlar, protein, yağ ve fenolik bileşikler açısından yüksek içerik sergilemektedir. YFS substratında yetişen mantarların FTIR absorbsiyonları en düşük yoğunluklara sahip olup, muhtemelen sınırlı besin ve düşük biyoaktiviteye sahiptir. MS substratında yetişen mantarlarda KT substratındakilere yakın bir profil sergilemişlerdir. Çalışma, FTIR spektroskopisinin substratın biyolojik bozunabilirliğini değerlendirmek için uygun maliyetli bir araç olduğunu vurgulamakta ve mantar yetiştiriciliği için sürdürülebilir tarımsal kalıntıların seçimine rehberlik etmektedir. Çalışma sonuçlarına göre MS subtratı mantar verimi ve kalitesi açısından ülkemizde P. eryngii üretiminde kullanım için ümit verici sonuçlar sergilemiştir. Ayrıca, FTIR spektroskopisi mantar yetiştiriciliğinde hem lignoselülozik değişimlerin belirlenmesi hem de mantarların besin profillerinin ortaya konmasında başarı ile kullanılabilecek bir yöntem olduğu anlaşılmıştır.