Kripto para ekosisteminde volatilite dinamikleri: Bitcoin, Ethereum ve altcoinler arasındaki ilişkinin incelenmesi

Son yıllarda finansal piyasalara dahil olan fakat merkezi bir sistem tarafından takibi olmayan kripto paralar yüksek işlem hacmi, yüksek getiri ve yüksek volatiliteye sahip yapısıyla bireysel ve profesyonel yatırımcıların yanında akademisyenlerinde ilgisini çekmektedir. Yapılan araştırmalarda, kripto para piyasalarındaki fiyat hareketleri, piyasanın gelişimi, yatırımcı davranışları, piyasaya yönelik yasal düzenlemeler gibi konular incelenmiştir. İlk kripto para olarak 2009 yılında ortaya çıkan Bitcoin, arzının sınırlı olması ve üretiminin zorlaşması sebebiyle, Bitcoin'in altına benzetilmiş ve takip eden süreçte işlem hacmi ve fiyatı sürekli olarak yükselmiştir. Kripto paralar, hızlı ve düşük maliyetli fon transferi sağlamalarının yanı sıra yüksek güvenlik ve gizlilik sunmaktadır. Bitcoin ve takip eden süreçte ortaya çıkan kripto paralar önceleri oldukça riskli ve yatırım yapılamaz varlıklar olarak görülmekteyken, günümüzde oldukça yüksek sayıda yatırımcıya sahiptirler. Yatırımcı sayısının, işlem hacminin, kripto sayısının ve riskin çok yüksek olması ve artması kripto paralar arasındaki ilişkinin ortaya konulmasını da gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada, kripto para piyasası iki temel dinamiği olan Bitcoin ve Ethereum ile altcoinlerin arasındaki volatilite yayılımını tespit etmektedir. Kripto para piyasalarında çok fazla altcoin bulunması bunların doğrudan analizlere dahil edilmesinde önemli bir kısıt oluşturmaktadır.Bu nedenle altcoinler Analytics, Defi, Gaming, Health, Identity, Iot Coin, Logistics, Marketing, Memes Coin, Metaverse, Music, Privacy, Stablecoin, Stroge, Tourism, Wallet, Web3 ve NFT finansman alanlarında sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Analizler 01.01.2021-06.03.2023 dönemi verileriyle, vektör hata düzeltme modeli (VECM) temelli Diebold-Yılmaz analizi uygulanmıştır . Yapılan analiz sonucunda, Bitcoin kendi şoklarından %97,6 oranında, kendi şokları dışında sırayla Ethereum, Stablecoin değişkenlerinden (%0,4) etkilenmektedir. Ethereum kendi şoklarından %32,4 oranında etkilenirken, kendi şokları dışında Bitcoin'den (%65,3) altcoin gruplarından Iot Coin (%0,4), Privacy (%0,6) oranlarında etkilenmiştir. Analize konu olan altcoin gruplar incelendiğinde Analytics (%27,9), Defi (%62,3), Gaming (%25,8), Health (%24,6), Identity (%25,4), Iot Coin (%24,6), Logistics (%43,4), Marketing (%15,2), Memes Coin (%18,8), Metaverse (%34), Music (%23,5), Privacy (%52,6), Stablecoin (%3,2), Stroge (%33,9), Tourism (%20,9), Wallet (%33,5), Web3 (%54,9) Bitcoin'de gerçekleşen şoklardan etkilenmektedir. Analytics (%7,9), Defi (%8), Gaming (%4,7), Health (%3,8), Identity (%5,5), Iot Coin (%2,9), Logistics (%6,2), Marketing (%12,3), Memes Coin (%1,4), Metaverse (%2,5), Music (%3), Privacy (%6,5), Stablecoin (%4,7), Tourism (%2,3), Wallet (%8,7), Web3 (%8,9) Ethereum'da gerçekleşen şoklardan etkilenmektedir. NFT altcoin grupları kendi içinde şoklardan etkilenirken Bitcoin ve Ethereum değişkenlerine bir etkisi olmadığı tespit edilmiştir.