Kırklareli ve çevresinde radyoaktivite düzeyinin belirlenmesi ve insan sağlığı ile çevre kirliliği açısından değerlendirilmesi

Canlıların radyasyona maruz kalmalarının başlıca nedenleri çevrede bulunan doğal ve yapay radyonüklidlerdir. Bu radyonüklidler toprakta farklı seviyelerde bulunmakta ve canlılara soluma, beslenme gibi çeşitli yollarla geçmektedir. Bu tez çalışmasında, Türkiye'de Kırklareli ilinde toprakta ve ayçiçeğinde doğal (226Ra, 232Th ve 40K) ve yapay (137Cs) radyonüklid aktivite konsantrasyonları ölçülmüştür. 2018-2019 yıllarında mevsimsel olarak toprak örnekleri 27 tarım arazisinden toplanmıştır. Örnekler, Kırklareli Üniversitesi Merkezi Araştırma Laboratuvarında yüksek saflıkta germanyum (HPGe) gama spektrometresi kullanılarak analiz edilmiştir. Toprak örnekleri için 226Ra, 232Th, 40K ve 137Cs aktivite konsantrasyonları sırasıyla 8.38±0.75-56.85±0.76 Bq kg-1, 8.85±1.90-95.82±2.16 Bq kg-1, 106.29±14.58-926.86±14.93 Bq kg-1 ve <0.12-6.72±0.53 Bq kg-1 aralığında bulunmuştur. Ayçiçeği örnekleri için 40K aktivite konsantrasyonu 255.86±21.78 Bq kg-1 ile 426.51±29.42 Bq kg-1 aralığında ölçülmüş, fakat 226Ra, 232Th ve 137Cs aktivite konsantrasyonları ihmal edilebilir seviyelerde elde edilmiştir. 40K için topraktan ayçiçeğine geçiş faktörleri hesaplanmış ve 0.34-1.17 aralığında bulunmuştur. Radyolojik tehlikeyi belirlemek için soğurulan gama doz hızı (D), yıllık etkin doz eşdeğeri (AEDE), radyum eşdeğer aktivitesi (Raeq), dış tehlike indeksi (Hex) ve yaşam boyu kanser riski (ELCR) hesaplanmış, dünyadaki diğer çalışmalarla ve uluslararası izin verilen değerlerle karşılaştırılmıştır. Soğurulan gama doz hızı (D), yıllık etkin doz eşdeğeri (AEDE), radyum eşdeğer aktivitesi (Raeq), dış tehlike indeksi (Hex) ve yaşam boyu kanser riski (ELCR) değerleri sırasıyla 24.15-114.17 nGy h-1, 29.62-140.02 μSv y-1, 51.24-246.61 Bq kg-1, 0.14-0.67 ve 0.12x10-3-0.56x10-3 aralığında hesaplanmıştır. Ayrıca, toprak gaz radon konsantrasyonları AlphaGUARD PQ 2000 radon monitörü kullanılarak tarım arazilerinde hesaplanmıştır. Toprak gazındaki radon konsantrasyonları kış mevsiminde 1.23 ile 27.75 kBq m-3 aralığında, yaz mevsiminde 1.27 ile 64.45 kBq m-3 aralığında değişmektedir. Radon konsantrasyonları yaz mevsiminde kış mevsimine göre daha yüksek bulunmuştur.