Kudüs'te siyasi iktidar ve paylaşılamayan dini mekânlar: Harem-i Şerif, Ağlama Duvarı ve Kamame Kilisesi (1871-1948)

Bu çalışma, 1871–1948 yılları arasında Kudüs'te egemen olan iki farklı siyasal düzenin (Osmanlı ve İngiliz Mandası yönetimlerinin) Harem-i Şerif, Ağlama Duvarı ve Kamame Kilisesi gibi üç temel kutsal mekân üzerindeki yönetsel, dini ve siyasal politikalarını karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırma, dini kamusal alanlar bağlamında devlet-toplum ilişkilerinin nasıl kurulduğunu, imparatorlukların bu mekânlar üzerinden hangi normatif politikaları geliştirdiğini ve mekân-toplum etkileşiminin nasıl dönüştüğünü analiz etmektedir. Çalışmanın temelini, Osmanlı ve İngiliz devletlerine ait ulusal ve yerel arşivlerden elde edilen birincil belgeler oluşturmaktadır. Mekânların tarihsel-simgesel anlamları yalnızca dini geleneklerle sınırlı kalmayıp, modern dönemlerde ulusal kimlik inşaları, emperyal müdahaleler ve kolonyal yönetim pratikleriyle iç içe geçmiştir. Harem-i Şerif, İslam peygamberinin İsra ve Mirac hadiseleriyle ilişkilendirilmesi dolayısıyla Osmanlı döneminde hilafetin meşruiyetini pekiştiren bir unsur olarak konumlanmış, İngiliz yönetimi sırasında ise Filistinli Arapların ulusal söylemlerinde merkezi bir direniş sembolüne dönüşmüştür. Ağlama Duvarı, 19. yüzyıl sonlarından itibaren Yahudi ulusal hafızasında yeniden inşa edilerek, Siyonist ideolojinin mekânsal temsiline dönüştürülerek dini hüviyetin ötesinde ideolojik bir temsil alanı kazanmıştır. Kamame Kilisesi ise, mezhepler arası rekabetin merkezi olarak Osmanlı iktidarının 1852 tarihli fermanıyla düzenlediği statükoya rağmen, İngiliz yönetimi altında artan uluslararası baskılarla istikrarını yitirmiştir. Böylece her üç kutsal mekân da yalnızca ibadetle sınırlı dini yapılar olmanın ötesinde erken modern dönemde kimlik mücadelelerinin, uluslararası diplomasinin ve kolonyal tahakkümün sembol mekânları olarak belirginleşmiştir. Bu bağlamda çalışma, kutsal alanların tarihsel süreçte nasıl araçsallaştırıldığını ve iki farklı imparatorluk bağlamında nasıl yeniden tanımlandığını ortaya koymaktadır.