Kullanıcı deneyiminin mimari atmosfer bağlamında değerlendirilmesi: Zonguldak mağaraları ziyaretçi merkezi örneği

Mimari atmosferin yalnızca görsel düzen ilkeleriyle açıklanamayacağını; bedenin çoklu duyuları ve duygulanımları aracılığıyla kurulan katmanlı bir deneyim olarak biçimlendiğini, Zonguldak Gökgöl Mağarası ile bu doğal mekândan esinlenerek tasarlanan Zonguldak Mağaraları Ziyaretçi Merkezinin aynı kullanıcılarca ardışık biçimde deneyimlenmesi üzerinden görünür kılmayı amaçlayan bu tez çalışmasında mimari atmosferin çoklu duyusal yapısı üzerine bir alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırmada 22 katılımcıdan elde edilen katılımcı-temelli bilişsel haritalar, beş duyusal kategori (görsel, işitsel, dokunsal, kokusal, tatsal) ve duygulanım yönelimi doğrultusunda içerik analiziyle kodlanmakta ve karşılaştırmalı olarak çözümlenmektedir. Bu çözümleme, ziyaretçi merkezinde biçim-ışık-yüzey kompozisyonunun belirginleşerek görsel odaklı bir düzen ve güven hissi ürettiğini; mağara mekânında ise yankı, nem, serinlik ve doku çeşitliliği gibi çevresel ipuçlarının bedensel teması yoğunlaştırarak daha karmaşık ve çoksesli bir duygulanım açığa çıkardığını göstermektedir. Elde edilen tablo, atmosferin tek bir modaliteye indirgenemeyeceğini ve deneyimin daha bütünleşik bir eksende kademelenerek çoklu duyusal bir etkileşimle derinleştiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, bilişsel haritaların duyusal ve duygulanımsal kodlama ile bütünleştirilmesi sayesinde nitel verinin yeniden üretilebilir bir sınıflandırma ve karşılaştırma düzeninde çözümlenmesini mümkün kılan yöntemsel bir çerçeve sunarak literatüre katkı sağlamaktadır. Bulgular, görsel merkezli açıklamaların ötesine geçerek bedensel temas, çevresel ipuçları ve duyular arası bütünleşmeyi merkeze almakta; doğal deneyimin esinlenen mimari atmosferde hangi duyusal ağırlıklarla yeniden kurulduğunu somut örüntülerle görünür kılmaktadır. Bu yaklaşımla çalışma, mimari atmosferin yalnızca fiziksel biçimle değil, mekânın sunduğu çoklu duyusal bedensel deneyimle biçimlendiğini ortaya koymakta ve duyusal bütünlüğe dayalı kullanıcı temelli bir okuma alanı açmaktadır.