Kur'ân'da Allah Teâlâ'nın mülküne nispet edilen varlıklar

Söz konusu çalışmada temel olarak Kur'ân'da Allah Teâlâ'nın hükümranlığına has kılınan somut mefhûmlar ele alınmakla beraber kavram tefsirinin çalışma prensibi gereğince mülkle alakalı çeşitli konulara değinilecektir. Kur'ân'daki kavramlardan biri olan mülk, bir şeyin sahibi olmak, yönetmek, kontrol altında tutmak gibi anlamları içermektedir. Mülk, İslâmî terminolojide ise kâinat ve içindekilerle birlikte bunların hâkimiyeti bağlamında Yüce Allah'a ve cüz'î olarak insanlara has kılınmış bir kavramdır. Tarih boyunca insan toplulukları arasında önemli bir yer tutup savaşlara varabilen sıkıntılara sebep olan mülk, dinlerle beraber sosyoloji, felsefe, iktisat gibi sosyal bilimlerde de karşılık bulmuştur. Mülk kelimesi âyetlerde Allah Teâlâ'nın tüm âlem üzerindeki hâkimiyeti, olumlu-olumsuz anlamda insanların iktidarı ve mülkiyet olmak üzere üç yönüyle karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan insanlar tarafından arzulanan mülkü Allah, dilediğine vermekte sefih olan kimselere ise mülkün verilmemesini istemektedir. Kavramın Allah Teâlâ'ya nispet edildiği âyetlerde ise genellikle ibare olarak لِلّٰهِ/ lillâhi ve له/ lehû ile geldiği görülür. Mülkle anlamsal yakınlığı olan arş, istivâ gibi sözcüklere gelince bunlar, rivâyet tefsirleri haricinde diğer müfessirlerin de çeşitli yorumlarda bulunmasıyla işârî ve dirâyete dair tefsirlerde yer almaktadır. Kur'ân'da mülk hem Mekkî hem de Medenî sûrelerde soyut ve somut kavramlarla beraber işlenmiştir. Mutlak ve sınırsız olan aidiyetin Yüce Allah'a ait olmasıyla birlikte bu konuda haddi aşanların şirke bulaştığına inanılması inanç prensiplerinden birisidir. Tefsir dışında kelâm ilminde de ihtilafta bulunulmuş gayb, şefaat, velâyet gibi soyut konuların âyetlerde Allah Teâlâ'nın zâtına has kılınmış olduğu görülmektedir. Bu durum vahyin muhataplarına ilgili meseleleri değerlendirme noktasında önemli işaretler vermektedir. Ayrıca çalışmanın ana konusu olan Kur'ân'da mescid, ganimet, doğu-batı, yer-gök gibi varlıklar da özellikle Allah Teâlâ'nın mülküne nispet edilmiş, bunlar üzerindeki mutlak tasarruf yetkisinin tevhid ilkesinin gereği olarak sadece O'na ait olduğu vurgulanmıştır. Netice itibariyle mülkün doğru anlaşılması vesilesiyle Allah Teâlâ'nın bu kavrama dair sıfatlarına daha samimi bir şekilde inanılması dünya-ahiret tasavvurunu dengeye oturtmada yardımcı olacaktır.