Küresel sorunlar bağlamında Türkiye'de tarım politikaları

Tarım, insanlığın yerleşik hayata geçmesinden bugüne her zaman stratejik bir öneme sahip olmuştur. Tarımın temel gıda maddelerinin üretimindeki rolü bu durumun en temel belirleyicilerden biridir. Ancak günümüzde iklim değişikliği, salgınlar, savaşlar ve artan dünya nüfusu gibi küresel sorunlar tarım politikalarında bir dönüşümü tetiklemiş ve dünya genelinde başlayan bu dönüşüm tarımı güç mücadelelerinin önemli bir alanı haline getirmiştir. Bu çalışma nitel bir araştırma olup araştırma yöntemi olarak doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında TÜİK ve T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı gibi resmî kurumlardan temin edilen istatistiki verilerin yanı sıra, Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) gibi uluslararası kuruluşlar tarafından yayımlanan raporlar incelenmiştir. Ayrıca konuyla ilgili yayımlanmış araştırma ve inceleme eserler, yazılı ve görsel basın haberleri ile lisansüstü tezler de değerlendirilmiştir. Verilerin güncel ve güvenilir kaynaklardan temin edilmesine ve araştırma konusuyla ilişkili olmasına özen gösterilmiş, elde edilen veriler nitel analiz ilkeleri doğrultusunda sistematik bir şekilde analiz edilmiştir. Araştırmanın temel amacı tarımın stratejik bir güç olduğu varsayımıyla tarımda bağımsızlığın sağlanmasına yönelik mevcut tarım politikalarının eksikliklerini analiz etmek, mevcut politikalardaki aksaklıkları ortaya koymak ve gelecekte tarımsal bağımsızlığı sağlayacak sürdürülebilir tarım politikalarının yapımında politika yapıcılara önerilerde bulunmaktır. Çalışmada söz konusu temel amaçtan hareketle tarım politikaları küresel sorunlar bağlamında incelenmiş, tarımın neden ve nasıl stratejik bir güç olduğu ortaya konmuştur. Çalışma kapsamında ayrıca Türkiye'nin tarım politikalarının tarihsel gelişimi incelenmiş ve mevcut yapısal sorunlar belirlenerek hayata geçirilmesi gereken politikalar ile ilgili önerilerde bulunulmuştur. Çalışma sonucunda iklim değişikliği, COVID-19 pandemisi ve Rusya-Ukrayna Savaşı gibi küresel sorunların tarımı olumsuz etkilediği, tarımda korumacı politikaların yaygınlaşmasına neden olduğu ve bu noktada tarımın stratejik bir güç olarak kabul edilmesine yol açtığı tespit edilmiştir. Bunun yanında, tarımda dışa bağımlı olan ülkelerin incelenen küresel sorunlardan diğer ülkelere göre çok daha fazla etkilendiği, bu ülkelerde ciddi gıda güvenliği sorunları yaşandığı, gıdaya erişimde yaşanan sorunlar sebebiyle toplumsal ayaklanmaların ve siyasi istikrarsızlıkların meydana geldiği tespit edilmiştir. Diğer taraftan tarımda kendi kendine yeten ülkelerin küresel kriz ve felaketlerden daha sınırlı etkilendiği ve zaman zaman ellerindeki tarım kapasitesini uluslararası ilişkilerde bir güç unsuru olarak kullandığı görülmüştür. Bir tarım ülkesi olarak ifade edilen Türkiye Cumhuriyeti de küresel kriz ve felaketlerden etkilenmiş; ancak bu etki sınırlı bir düzeyde kalmıştır. Bu iyi bir gösterge olsa da yıllar içerisinde hayata geçirilen tarım politikaları ve her geçen gün sayısı artan yapısal sorunlar sebebiyle Türkiye'nin tarımda dışa bağımlı bir ülke olmaya başladığı görülmüştür. Hem mevcut krizlerden hem de gelecekte ortaya çıkabilecek beklenmedik olumsuz durumlardan daha az etkilenmek için mevcut yapısal sorunların çözülmesi, yeni politikaların geliştirilmesi ve tarımda tam bağımsızlığın sağlanması kaçınılmaz bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır.