Küresel su yönetimi ve su politikaları: Türkiye'de suyun özelleştirilmesi

İçme ve kullanma suyunun temini, atık suların toplanması ve arıtılması, kırsal sulamaya ve sanayi kullanımına ne kadar suyun ayrılacağı, su yatırımlarının finansmanının nasıl sağlanacağı gibi su yönetimi alanına giren birçok konu genellikle teknik konular olarak görülmesine rağmen, bu hizmetlerin nasıl yönetilmesi gerektiği özünde politik bir içeriğe sahiptir. Tarihsel süreç içinde suyun insan topluluklarının yanı sıra diğer canlı ve cansızların varlıklarını sürdürmelerindeki önemi ortaya çıktıkça, su yönetiminde kamusal çözüme dayalı politikaların geliştirilmesinin önü de daha fazla açılmıştır. Sanayi Devrimi sonrası bazı Batılı ülkelerin kentlerinde su hizmetleri özel şirketler tarafından sunulurken, ilerleyen dönemlerde halk sağlığında görülen ciddi bozulmalar başta olmak üzere karşılaşılan önemli sorunlar suyun kamu hizmeti olarak verilmesi için girişimlerin yapılmasına neden olmuştur. Günümüzde, bu hizmet alanında kamusal su arzı ve arıtma sistemleri dünya nüfusunun çok büyük bir bölümüne hizmet vermektedir. Dünyanın pek çok ülkesinde olduğu gibi Türkiye'de de su hizmetleri kamu tarafından sağlanmaktadır.Dünyada ve Türkiye'de özellikle son on yılda hem kentsel hem kırsal su hizmetleri ve su yönetimi alanına özel sektör katılımını içeren modellerin uygulamaları gündeme gelmiştir. Bu uygulamalar özellikle ?su kıtlığı? ve ?susuzluk? tehdidiyle neo-liberal ideolojiye dayalı olarak ortaya konmaktadır. Özel sektörü su yönetiminin işleyişine ortak yapmaya çalışan çeşitli politika ve reform önerilerinin temelinde ise, su krizinin ancak suyun piyasa kuralları çerçevesinde yönetilmesi halinde ortadan kalkacağı iddiası bulunmaktadır. Bu iddia doğrultusunda, son yıllarda suyun metalaştırılması ve piyasalaştırılmasına yönelik neoliberal politikalara küresel düzeyde işlerlik kazandırılmaya çalışılmaktadır. Çeşitli ülkelerde gündeme getirilen reformlarla, önceden kamusal hizmet anlayışı etrafında büyük ölçüde merkezi düzeyde örgütlenmiş olan su yönetiminin kurumsal yapılanmaları ya doğrudan ortadan kaldırılmak ya da kurumların işleyiş mantıkları dönüştürülmek istenmektedir. Bunun için, küresel düzeyde çokuluslu su şirketlerinin desteğiyle çeşitli girişimler ve platformlar oluşturulmaktadır.Bu çerçevede tez çalışmasında dünyada ve Türkiye'de su yönetiminde öne çıkan yapılar ve bu yapıların belirlediği küresel su politikaları incelenmektedir. Bu incelemenin merkezinde iki temel analiz yer almaktadır. Birincisi, doğal bir hak olarak kabul edilen suyun piyasada satılabilir bir meta olarak kabul edilişi ve bu süreçte rol oynayan uluslararası ve yerel unsurlar/aktörler incelenmektedir. İkincisi, kamusal bir hizmet olarak tanımlanan su hizmetleri ve yönetimi alanının neoliberal su politikaları doğrultusunda yönetsel, kurumsal ve hukuki açıdan yeniden yapılanması incelenmektedir. Söz konusu yeniden yapılanmalar ve su hizmetlerinin özelleştirilmesi Türkiye örneğinde ayrıntılı bir biçimde analiz edilmektedir.Anahtar Kelimeler: Kamu hizmeti, su, su yönetimi, küresel aktörler, Türkiye, özelleştirme, metalaşma.