Kıvam limitleri ve penetrasyon direnci üzerinde etkili olan bazı toprak özelliklerinin belirlenmesi ve derinlikle değişiminin incelenmesi

Bu çalışma, toprakların likit limit, plastik limit ve plastiklik indeksi ile penetrasyon direncini etkileyen toprak özelliklerinin doğrudan ve dolaylı etkilerinin belirlenmesi ve incelenen tüm özelliklerin örnekleme tabakaları boyunca değişiminin ortaya konulması amacıyla yürütülmüştür. Çalışma alanı olarak seçilen 5da büyüklüğündeki merada şansa bağlı olarak 20 örnekleme noktası belirlenmiş ve bu noktalarda penetrasyon direnç değerleri okunduktan sonra 0-25cm (K1), 25-50cm (K2) ve 50-75cm (K3) derinlik kademelerinden bozulmuş toprak örnekleri alınmıştır. Alınan toprak örneklerinde gerekli analizler yapılarak likit limit, plastik limit, plastiklik indeksi, nem içeriği, tane büyüklük dağılımı, organik madde içeriği, agregatlaşma oranı, agregat stabilitesi ve kil aktivite indeksi değerleri belirlenmiştir. İncelenen özellikler bakımından tabakalar arasındaki farklılığın belirlenmesinde tek yönlü varyans analizi (ANOVA), penetrasyon direnci, plastik limit ve likit limit değerleri üzerinde etkili olan özelliklerin doğrudan-dolaylı etkilerinin ve etki katsayılarının belirlenmesinde ise Path analizi kullanılmıştır. Toprakların kil içeriği ve penetrasyon direnci değerlerinin derinlik boyunca artış eğiliminde olduğu ancak kum, silt, nem ve organik madde içerikleri ile agregatlaşma oranı, agregat stabilitesi, kil aktivite indeksi, likit limit ve plastik limit değerlerinin azalma eğilimi gösterdiği, örnekleme tabakaları boyunca gözlenen bu farklılığın istatistiki anlamda önemli olduğu belirlenmiştir. Path analizi sonucunda penetrasyon direnci üzerinde en yüksek doğrudan etki katsayısına sahip özelliğin kil içeriği, plastik limit üzerinde organik madde içeriği ve likit limit üzerinde ise yine kil içeriği olduğu belirlenmiştir. Araştırmada kıvam limitleri ile penetrasyon direnci arasındaki ilişkiler, ölçümlerin farklı nem koşullarında yapılamamış olmasından dolayı beklenen düzeyde gerçekleşmemiştir. Ayrıca toprakların sıkışma ve kıvam limitleri üzerinde etkili olan özelliklerin daha sağlıklı bir şekilde belirlenebilmesi için hacim ağırlığı ve boşluk oranı gibi özelliklerin de modellere dahil edilmesinin gerekli olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar kelimeler: Likit limit, plastiklik limiti, plastiklik indeksi, sıkışma, mera