Laparoskopik abdominal cerrahilerde pozitif ekspirasyon sonu basıncının (PEEP) intrakraniyal basınç artışının bir göstergesi olan optik sinir kılıf çapı üzerine etkisinin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Laparoskopik cerrahi, açık cerrahiye alternatif olarak; azalmış kanama ve postoperatif ağrı, hastane kalış süresinin azalması gibi avantajları nedeniyle sıklıkla tercih edilmektedir. Laparoskopi karbondioksit (CO2) pnömoperitonyumu (PP) kullanımını gerektirir. PP sonucunda ortaya çıkan artmış intraabdominal basınç (İAB), azalmış venöz dönüş, peritoneal yüzeyden absorbe olan CO2'ye bağlı hiperkapni ve respiratuar asidoz gibi birçok sistemik fizyolojik sonuçlara neden olmaktadır. PP'ye bağlı artan İAB, santral sinir sistemindeki venöz basıncın ve beyin omurilik sıvısının (BOS) basıncının artışına neden olmaktadır. PP uygulaması, respiratuar mekaniklerde değişikliklere sebep olmaktadır. Bu durumu kompanse edebilmek için akciğer (AC) koruyucu ventilasyon ve pozitif ekspirasyon sonu basıncı (PEEP) uygulanmasının solunum sistemi kompliyansı (C) ve direnci üzerine olumlu etkileri gösterilmiştir. PEEP uygulamasının da intrakraniyal basınç (İKB) artışıyla ilgili olduğu gösterilmiştir. Optik sinir kılıf çapının (OSKÇ) ultrasonografik (USG) ölçümü İKB değerlendirmesi için basit, non-invaziv ve güvenilir bir tekniktir. Çalışmada genel anestezi altında laparoskopik cerrahi (appendektomi, umblikal herni, kolesistektomi, tanısal laparoskopi) planlanan hastalarda PEEP uygulamalarının optik sinir kılıf çapına etkisini değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Ameliyathanesinde Mart 2022 – Aralık 2022 tarihleri arasında randomize, prospektif klinik çalışma olarak planlandı. Çalışma, ameliyathanede elektif şartlarda, ASA I, II, III risk grubu, 18-65 yaş arası, genel anestezi altında, laparoskopik abdominal cerrahi yapılan toplam 48 hastada gerçekleştirildi. Tüm hastalar numaralandırılmış kapalı zarf ile kura çekilerek rastgele PEEP=0 ve PEEP=8 olacak şekilde iki ayrı çalışma grubuna ayrıldı. Vaka süresinde hastaların sistolik ve diastolik kan basınçları, ortalama arter basınçları (OAB), nabız, periferik oksijen satürasyon, etCO2, Ppeak, Pplato, kompliyans değerleri anestezi indüksiyonunda sonra 10.DK (T0), seçili ventilasyon başlatıldıktan sonra 5. dakika (T1), PP 5. dakika (T2), PP 30. dakika (T3), cerrahi bitiş (T4), kaydedildi. Ayrıca hastaların PP, cerrahi ve anestezi iii süreleri kaydedildi. Çalışmaya dahil edilen hastaların OSKÇ'ları ultrasonografik yöntemle; her defasında her iki gözde de olmak üzere, 5 kez ölçüldü. Bulgular: PEEP 0 grubunda 24, PEEP 8 grubunda 24 hasta çalışmayı tamamladı. Gruplar arası demografik (yaş, VKİ, ek hastalık, ASA) ve hemodinamik verilerde farklılık yoktu. PEEP kullanım durumuna göre gruplar arasında optik sinir kılıf çapları karşılaştırıldığında, T2 ve T3 değerlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptandı (p<0,05). Diğer T0, T1 ve T4 değerlerinde ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı. PEEP=8 olan gruptaki optik sinir kılıf çapları grup içi karşılaştırıldığında; T0 ile T2, T0 ile T3, T0 ile T4, T1 ile T2, T1 ile T3, T1 ile T4, T2 ile T4 ve T3 ile T4 değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptandı. Diğer değerlerde istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı. PEEP=0 olan gruptaki optik sinir kılıf çapları grup içi karşılaştırıldığında; T0 ile T2, T0 ile T3, T0 ile T4, T1 ile T2, T1 ile T3, T1 ile T4, T2 ile T4 ve T3 ile T4 değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptandı. Diğer değerlerde istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı. Sonuç: Laparoskopik cerrahilerde hemodinamik olarak stabil ve bilinen kafa içi basınç arttırıcı ek hastalığı olmayan hastalarda 8 cmH20 düzeyinde PEEP kullanılmasının İKB artışına neden olmadan intraoperatif ve postoperatif AC komplikasyonlarını önlemede kullanılabilecek bir yöntem olduğunu düşünmekteyiz. Anahtar kelimeler: laparoskopi, optik sinir kılıf çapı, PEEP