Lise öğrencisi ergenlerde atılganlık, sosyal fobi ve boyun eğici davranışları arasındaki ilişki

Bu çalışma, lise öğrencisi ergenlerde atılganlık, sosyal fobi ve boyun eğici davranış düzeyleri ve birbiri ile olan ilişkisini incelemek amacı ile yapılan tanımlayıcı/kesitsel bir araştırmadır. Gerek yurt içinde, gerek yurt dışındaki araştırmaları incelediğimizde; ergenlik döneminde atılganlık, sosyal fobi ve boyun eğici davranış düzeylerini birlikte ele alınarak incelendiği bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle araştırma özgün bir çalışmadır. Çalışmanın evrenini 2013–2014 öğretim yılında Aydın İl Merkezinde Lise 1, lise 2, lise 3, lise 4. düzeyinde eğitim gören; 462 öğrenciye ulaşılmıştır. Çalışmada Kişisel Bilgi Formu, Rathus Atılganlık Envanteri (Voltan, 1980), Liebowitz Sosyol Fobi Belirtileri Ölçeği (Dilbaz ve ark,1998) ve Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği (Savaşır ve Şahin, 1992) kullanılmıştır. Kişisel bilgi formu 40 sorudan oluşan anket formudur; demografik özellikler; atılganlık ve sosyal davranışlara ilişkin tutumları içermektedir. Çalışmada elde edilen veriler SPSS 21 paket programında analiz edilerek yorumlanmıştır. Verilerin değerlendirmesinde; temel istatistiksel analizler, İki örnekli T test, One Way Anova, Kruskall Wallis ve Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Araştırmada; öğrencilerin yaş ortalamasının 16,41±1,10 ve %52,2'sinin (n=241) kız, %47,8'sinin (n=221) erkek olduğu bulunmuştur. Öğrencilerin (BEDÖ) Boyun Eğici Davranışlar Ölçeği'nden 39,47±9,46, (RAE) Rathus Atılganlık Envanteri'nden 10.49±13,44, (LSAÖ) Liebowitz Sosyal Anksiyete Ölçeği'nden 106,05±21,01 ve Liebowitz Sosyal Anksiyete Kaygı Alt Ölçeğinden 53,50±11,69, Liebowitz Sosyal Anksiyete Kaçınma Alt Ölçeğinden 52,54±12,58 puan aldıkları bulunmuştur. Yapılan analizler sonucunda; öğrencilerin BEDÖ puan ortalamaları ile; RAE puan ortalamaları arasında negatif yönlü düşük düzeyde (r=-0,028; p=0,000), LSAÖ Kaygı Alt Ölçeği puan ortalamaları arasında pozitif yönlü düşük düzeyde (r=0,159; p=0,001), LSAÖ Kaçınma Alt Ölçeği puan ortalamaları arasında pozitif yönlü düşük düzeyde (r=0,186; p=0,000) ve LSAÖ toplam puan ortalamaları arasında pozitif yönlü düşük düzeyde (r=0,200; p=0,000) ilişki olduğu bulunmuştur. Kendini yalnız hissetme düzeyini ortalamanın üstü olarak değerlendiren öğrencilerin (t=3,615; p=0,000) ve sosyal ilişlilerde kendini popüler hissetme düzeyini ortalamanın altı olarak değerlendiren öğrencilerin (t=1,961; p=0,050) BEDÖ puan ortalamaları daha yüksek bulunmuştur. Dini inancının güçlü ve önemli olduğunu belirten öğrencilerin LSAÖ Kaygı ve Kaçınma Alt Ölçeği puan ortalamaları daha yüksek bulunmuştur (LSAÖ Kaygı: KW=6,428; p=0,040 LSAÖ Kaçınma: KW=6,779; p=0,034). Kendi isteği ile okul seçimi yapan, ailesi ile ilişkilerini olumlu değerlendiren öğrencilerin öğrencilerin LSAÖ Toplam, LSAÖ Kaygı ve Kaçınma Alt Ölçeği puan ortalamaları daha düşük bulunmuştur. Araştırma sonucunda; atılganlık düzeyleri yüksek olan lise öğrencisi ergenlerin, boyun eğici davranışlarının daha az olduğu; boyun eğici davranışları olan lise öğrencisi ergenlerin, sosyal kaygı ve kaçınma düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ebeveyn eğitim düzeyi yüksek olan, aile ile problem yaşamayan, kendini popüler hisseden öğrencilerin sosyal fobi kaygı-kaçınma davranışlarının ve boyun eğici davranışlarının az olduğu, daha fazla atılgan oldukları bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Lise öğrencisi, ergen, atılganlık, boyun eğici davranış, sosyal anksiyete