Lüks değer algısının satın alma eğilimi üzerindeki etkisi: Türkiye örneği

Bu çalışma ile Türkiye'deki tüketicilerin lükse yönelik satın alma niyetinin oluşumunda lüks değer algısı boyutlarının etkilerinin ölçülmesinin yanı sıra, farklı hane halkı gelir grupları ve coğrafi bölgelere göre söz konusu boyutların görece etkilerindeki değişimlerin ortaya konması amaçlanmıştır. Lüks kavramının görece esnek ve sübjektif yapısı, geliştirilen ve kullanılan değişkenlerin ve ölçüm araçlarının farklılaşmasına neden olmuştur. Bu bağlamda, yazında lükse ilişkin değer algılarını çok boyutlu ele alan çalışmalar incelenerek, finansal, fonksiyonel, kişisel ve sosyal olmak üzere dört boyut belirlenmiştir. Ayrıca, lüks kavramının tüketicilere ifade ettiği anlam, kavrama ilişkin toplumsal tüketim eğiliminin ne yönde olduğu, tüketicilerin lüks bir ürüne sahip olduğundaki öznel durumlarının yanı sıra tüketicilerin lüks olduğunu düşündükleri ürün gruplarından hangilerini tükettikleri ve ilgili ürün gruplarında hangi markaları lüks olarak algıladıkları da sorgulanmıştır. Bundan dolayı, çalışmanın uygulamacılar için de temel referans olma niteliğinde olacağı düşünülmektedir. Bu çalışma Türk toplumunun lükse yönelik algılarının ve satın alma eğilimlerinin belirlenmesini amaçladığından dolayı çalışmanın anakütlesini Türkiye'deki 18 yaş ve üzeri tüketiciler oluşturmaktadır. Bu bağlamda, bu anakütleyi temsil yeteneğine sahip bir örneklem oluşturmak amacıyla hane halkı kullanılabilir gelir düzeyleri, cinsiyet ve medeni hal kotaları dikkate alınmıştır. Örneklem, TÜİK istatistiki bölge birimleri sınıflandırmasına göre belirlenen Türkiye'nin 12 bölgesindeki bireylerden oluşmaktadır. Bölgeleri temsil etmek üzere, her bir bölgeden görece yüksek nüfusa sahip ve bölgeyi temsil etme özelliği olduğu düşünülen iller, araştırma kapsamına dahil edilmiştir. Veriler, araştırmanın amaçlarına uygun olarak hazırlanmış bir yapısal anket formu kullanılarak, bireylerle karşılıklı görüşme yoluyla elde edilmiş ve toplamda 2847 veri değerlendirmeye alınmıştır. Araştırma sonucunda lüks değer algısının finansal değer boyutu haricinde fonksiyonel, kişisel ve sosyal değer boyutlarının satın alma niyeti üzerinde pozitif etkileri olduğu görülmüş ve bu boyutların görece önemlerinin farklılık gösterdiği saptanmıştır. Diğer yandan, lüks değer algısı boyutlarının satın alma niyeti üzerindeki görece etkileri coğrafi bölgeler açısından farklılık göstermekle birlikte, farklı gelir grupları açısından bu boyutların görece öneminde farklılık olmadığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Lüks, Lüks Tüketim, Lüks Değer Algısı, Satın Alma Niyeti,Hanehalkı Gelir, Coğrafi Bölgeler