'Deli' görüldü? Mahallenin Delisi üzerine söylemsel izlekler ve deli kimliği politikaları

Bu çalışma öncelikli olarak deli kimliği politikalarını ele almaktadır ve özellikle de kaybolmakta olan bir kamusal figür olan mahallenin delisinin sosyal bir kimlik olarak söylemsel kurgulanış biçimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, mahallenin delisinin belirgin özelliklerinin kurgulanış biçimleri ve bu kimlikle bağdaştırılan belirli duygular, sosyal değerler, sosyal rol ve işlevler çerçevesinde bu figürle sosyal ilişkilenme biçimleri incelenmektedir. Ayrıca, mahallenin delisi kimliğinin akıl hastası kimliği ile nasıl ilişkilendirildiği ve psikiyatrik söylemin deli kimliğinin kurgulanmasında hangi açılardan etkin olduğu gibi konular mahallenin delisi üzerine söylemsel izlekler aracılığıyla değerlendirilmektedir. Mahallenin delisi ile ilgili bireysel deneyim ve görüşleri alabilmek amacıyla, İstanbul, Antalya ve Afyonkarahisar şehirlerinde, toplamda otuz-üç orta yaşlı kişinin katıldığı beş farklı yarı yapılandırılmış odak grup görüşmesi yapılmıştır. Katılımcılar çoğunlukla şehirlerin yerlilerinden seçilmiş ve yaş aralığı otuz-beş ile altmış-beş olarak belirlenmiştir. Odak grup oturumlarının görüntü ve ses kaydı alınmıştır ve oturumlar ortalama olarak doksan-sekiz dakika sürmüştür. Bu çalışma, her ikisi de deliye atıfta bulunmak için kullanılsa da, mahallenin delisinin kamusal bir kimlik olarak, akıl hastasının ise tıbbi ve kurumsal bir kimlik olarak kurgulandığını göstermektedir. İki kimliğin kurgulanış biçimlerindeki ayrılıklar, deliyle kurulan sosyal ilişkilerin biçimini ve delinin kapatılması üzerine görüşleri de etkilemektedir. Mahallenin delisi, mahalle halkı tarafından çocuklaştırma yoluyla benimsenerek mahallede yaşamını sürdürebilirken, akıl hastası suçla ilişkilendirilerek dışlanması ve kapatılması meşrulaştırılmaktadır. Buna ek olarak, şehirlerin neoliberalleşme süreçlerine bağlı olarak kamusal alanda süregelen sosyal ve mekansal değişimlerin, suç ve şiddetin dramatize edilmesi üzerinden mahallelerde yeni toplumsal kontrol, düzenleme ve dışlama pratikleri ortaya çıkardığı tartışılmaktadır. Kamusal alanlar, deliyle ve ötekileştirilen diğer gruplarla sosyal karşılaşmaları sınırlandıran biçimlerde yeniden geliştirilmekte, dönüştürülmektedir ve bu durum delinin dışlanmasını pekiştirmektedir. Kısaca, modern psikiyatri ve neoliberal şehircilik anlayışı, kendilerine özgü kamusal güvenlik söylemleri ve toplumsal kontrol ve düzenleme mekanizmaları yoluyla delinin dışlanmasını meşrulaştırırken, kamusal bir kimlik olan mahallenin delisinin kaybolmasında bu iki egemen söylem birlikte etkili olmaktadır.