Mağdurun özelliklerinin nefret suçuna yönelik tutumlar üzerindeki etkisi

Bu araştırmanın amacı, mağdurun özelliklerinin nefret suçuna yönelik tutumlar üzerindeki etkisini Suriyeli sığınmacılar örneğinde incelemektir. Bu kapsamda, yapılan ilk çalışmada, ahlaki uzaklaşma eğiliminin etkisi kontrol edilerek Suriyeli mağdurun cinsiyetinin (kadın, erkek) ve geçim kaynağının (çalışan, dilenen) mağdurun yaşadığı nefret suçuna yönelik tutumlar üzerindeki etkisi test edilmiştir. Çalışmada 102 (61 kadın, 41 erkek) lisans öğrencisi (yaş için Ort=22.18, SS=4.09) yer almıştır. Katılımcılara Demografik Bilgi Formu'nun ardından Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği uygulanmış, bunun sonrasında nefret suçuna maruz kalan Suriyeli bir kişinin hikayesi sunulmuştur. Hikayenin ardından manipülasyon kontrol soruları sorulmuştur. Daha sonra, bağımlı değişken ölçümleri (mağdura yönelik nefret suçu adil bulma, mağdurla empati ve mağdurla/faillerle özdeşleşme) alınmış ve Suriyelilere karşı tehdit algısına yönelik sorular yöneltilmiştir. Analiz sonuçları, ahlaki uzaklaşma eğiliminin nefret suçunu işleyen faillerle kurulan özdeşimi arttırdığını göstermiştir. Mağdurla özdeşimin ise dilendiği koşula kıyasla mağdurun geçimini çalışarak sağladığı durumda, daha fazla kurulduğu ve mağdura yönelik daha fazla empati hissedildiği bulunmuştur. Mağdurun dilendiği koşulda maruz kaldığı nefret suçunun daha adil değerlendirildiği bulgulanmıştır. Bunun yanısıra, Suriyeli mağdurun geçim kaynağı ile başına gelen nefret suçunu adil bulma arasında mağdurla empatinin kısmi de aracı rolü olduğu gözlenmiştir. Son olarak, mağdurun geçim kaynağının mağdurla empati üzerindeki etkisinde tehdit algısının düzenleyici rolü olduğu görülmüştür. İkinci çalışmada, birinci çalışmada olduğu gibi Suriyeli mağdurun geçim kaynağının (çalışma ve dilenme) başına gelen nefret suçuna yönelik tutumlar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Ancak birinci çalışmadan farklı olarak mağdurun cinsiyeti değil, toplumsal cinsiyet rolü (üç çocuk annesi veya babası) değişimlenerek, bunun nefret suçuna ilişkin tutumlar üzerindeki rolü test edilmiştir. Bunun yanında, katılımcıların benimsediği cinsiyet rolünün, ahlaki uzaklaşma eğiliminin, Türklerle kimliklenmenin, dindarlık düzeyinin de etkileri araştırılmıştır. Çalışmaya 147 kadın ve 103 erkek olmak üzere toplam 250 üniversite öğrencisi (yaş için Ort=30.33, SS=2.35) katılmıştır. Katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Ahlaki Uzaklaşma Ölçeği ve Bem Cinsiyet Rolleri Envanterinin ardından Suriyeli bir kişinin maruz kaldığı nefret suçu hikayesi sunulmuş ve buna dair ölçümler alınmıştır. En son, Algılanan Tehdit Ölçeği uygulanmıştır. Analiz bulgularına göre, ahlaki uzaklaşma eğiliminin artması Suriyelilere yönelik tehdit algısını ve nefret suçunu adil bulmayı arttırırken mağdurla kurulan empatiyi azaltmaktadır. Aynı zamanda, kadınlara kıyasla erkek katılımcıların Suriyeli mağdurun geçimini çalışarak sağlaması koşulunda faillerle daha fazla özdeşim kurduğu görülmüştür. Suriyelilerden algılanan tehdidin artması, kadın katılımcılarda Suriyeli mağdura duydukları empatiyi azaltırken, erkek katılımcılarda nefret suçunun failleriyle kurulan özdeşimi arttırmıştır. Her iki çalışmanın bulguları, sosyal psikolojik mekanizmaların nefret suçuna dair tutumlar üzerindeki etkisini göstermesi açısından önemli olup, bulgular kuramlar ve alanyazın bulgularıyla tutarlılık göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Nefret suçu, Suriyeli sığınmacılar, ahlaki uzaklaşma, mağdurla empati, adil bulma, faille/mağdurla özdeşim, tehdit algısı.