Majör ortopedik cerrahide Deksmedetomidin-Remifentanil-kombine infüzyonlarının perioperatif hemodinami, postoperatif ağrı ve kognitif fonksiyonlar üzerine etkisi

Total diz ve total kalça artroplastileri en sık yapılan ortopedik cerrahi girişimler arasında yer almaktadır. Toplumda yaş ortalamasının yükselmesiyle birlikte bu cerrahiler giderek daha da sık karşımıza çıkacaktır. Yaşlı kalça kırıklı hastalarda postoperatif komplikasyonların başında deliryum ve kognitif fonksiyon bozukluğu gelmektedir. Postoperatif ağrı hem yaşam kalitesini bozması hem de postoperatif kognitif fonksiyonların bozulmasına neden olması yönünden önemle üzerinde durulması gereken bir sorundur. Günümüzde opioid ajanlardan kaçınılarak multimodal analjezi çalışmaları ön plana çıkmaktadır. Deksmedetomidin kullanımı ile de postoperatif ağrı ve kognitif fonksiyonlar üzerine bazı olumlu etkiler bildirilmektedir. Bu çalışmada postoperatif ağrı ve kognitif disfonksiyon açısından yüksek riskli 65 yaş üstü majör ortopedik cerrahi (kalça protezi, diz artroplastisi) geçirecek hastalarda standart opioid analjezik kullanımını azaltabilecek intraoperatif deksmedetomidin ve düşük doz opioidle kombine deksmedetomidin infüzyonunun postoperatif ağrı ve kognitif disfonksiyon üzerine etkilerini araştırmayı amaçladık. Majör ortopedik cerrahi geçirecek 65 yaş ve üzeri 72 hasta deksmedetomidin, remifentanil, deksmedetomidin ve remifentanil kombinasyonu olarak üç eşit gruba randomize edildi. Deksmedetomidin grubuna 0,5 µg/kg/saat deksmedetomidin infüzyonu, remifentanil grubuna 1 µg/kg/saat remifentanil infüzyonu, kombine gruba 0,5 µg/kg/saat remifentanil ve 0,25 µg/kg/saat deksmedetomidin infüzyonu verildi. Tüm hastalar sevofluran inhalasyon anestezisi aldı ve BIS 40-60 arası anestezik derinlikte takip edildi. Ameliyat bitiminde tüm hastalara analjezi için parasetamol 1 gr ve deksketoprofen 50 mg yapıldı. Hastaların intraoperatif hemodinamisi izlendi. Hastaların postoperatif ağrı durumları numerik ağrı skoru ile postoperatif 2., 4., 8., 12. ve 24. saatlerde değerlendirildi. Hastaların numerik ağrı skorları 4-6 arası ise öncelikle 1 gr parasetamol yapıldı, 1 saat sonra değerlendirilip ağrı skoru 4-6 arası devam ediyorsa 50 mg deksketoprofen uygulandı. Ağrı skoru 6 ve üzerinde olan hastalara 100 mg tramadol uygulandı. Hastaların kognitif fonksiyonları preoperatif 4 saat önce ve postoperatif 24. saatte mini mental test ile değerlendirildi. Gruplarda demografik veriler, ek hastalıklar ve hemodinamik parametreler benzerdi. İstatistiksel olarak non-opioid analjezik ihtiyacı (P=0,012) ve tramadol ihtiyacı (P=0,002) deksmedetomidin grubunda azaldı. Dördüncü saatteki numerik ağrı skorları gruplar arasında anlamlı farklılık saptandı (P=0,008), en yüksek numerik ağrı skoru ortalaması remifentanil grubunda, en düşük skor ise deksmedetomidin grubunda idi. Postoperatif kognitif fonksiyonlar gruplarda benzer bulundu. Tüm gruplarda postoperatif mini mental test skorları ameliyat öncesine göre düşük bulundu. Sonuç olarak, major ortopedik cerrahi geçirecek hastalarda intraoperatif deksmedetomidin kullanımının standart opioid bazlı anestezik yaklaşıma ve düşük doz remifentanil deksmedetomidin kombinasyonuna oranla postoperatif kognitif fonksiyonlar üzerine etkisi olmaksızın hemodinamiyi bozmadan postoperatif ağrıyı azaltabileceği saptanmıştır. Anahtar kelimeler: Postoperatif ağrı, postoperatif kognitif disfonksiyon, deksmedetomidin, remifentanil, tramadol.