Malatya yöresinde yaygın kullanılan seçilmiş iki insektisidin Danio rerio (zebrabalığı) üzerine subletal etkileri ve toksik etkilerin zamana bağlı geri dönüşürlüğü

Bu çalışmada, erişkin zebrabalığının (Danio rerio, (Hamilton 1822)) organofosfat grubu pestisitlerden fosalon ve piretroit grubu pestisitlerden sipermetrinin ve bunların karışımlarına subletal dozlarda maruz kalmalarının toksik etkileri ve bu etkilerin geri dönüşürlüğünün çeşitli biyokimyasal belirteçler kullanılarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. 96 saatlik test sonucunda fosalon ve sipermetrinin ortalama öldürücü konsantrasyon (LC50) değerleri sırasıyla 2.254 mg AI/L ve 0.0144 mg AI/L olarak tespit edilmiştir. Seçilen pestisitlerin subletal uygulama konsantrasyonları 96 saatlik LC50 değerine göre belirlenmiştir. D. rerio bireyleri fosalon ve sipermetrinin ayrı ayrı LC50/2, LC50/4 ve LC50/10 konsantrasyonlarına ve bu konsantrasyonların ikili karışımlarına (1:1) 96 saatlik statik yenilemeli test sisteminde maruz bırakılmıştır. 96 saat'lik subakut toksisite testi sonunda balıklar normal yaşam koşullarına alınmış ve tekrar düzenli olarak beslenmeye devam edilmiştir. Ortam taze su ile gün aşırı yenilenmiş ve balıklardan 10 ve 20 gün sonunda alınan örnekler, 96 saat uygulama grubu ile birlikte değerlendirilmiştir. Pestisitlerin etkileri ve geri dönüşüm sürelerinin oluşturduğu değişimleri tespit etmek amacıyla, glutatyon S-transferaz (GST), karboksilesteraz (CaE), asetilkolinesteraz (AChE), glutatyon redüktaz (GR), katalaz (CAT), glutatyon peroksidaz (GPx), laktat dehidrogenaz (LDH), alanin amino transferaz (ALT), aspartat amino transferaz (AST) enzimleri biyobelirteç olarak değerlendirilmiştir. Her iki pestisite ayrı ayrı veya farklı kombinasyonlarda pestisit karışımlarına maruz kalan balıklarda seçilen biyobelirteç enzimlerin önemli düzeyde aktivasyon veya inhibisyona uğradığı saptanmıştır. Sonuçlar, seçilen pestisitlerin çok düşük konsantrasyondaki subletal dozların dahi D. rerio üzerinde toksik potansiyele sahip olduğunu göstermektedir. Çalışmamızda GST, CaE, AChE ve GR enzimlerin aktivitelerinde görülen değişimler kullanılan pestisitlerin ve karışımlarının subletal konsantrasyonlarının toksik risklerini gösteren en önemli biyobelirteçler olarak öne çıkmaktadır. Diğer taraftan, balıklarda pestisite maruz kalmanın sonlanmasını takip eden 20 günlük geri dönüşüm periyodunun enzim aktivitelerinin kontrol grubu düzeylerine dönmesinde yetersiz olduğunu, organizmaların doğal ortamlarda bu gibi pestisitler ve karışımlarına maruz kaldıklarında daha uzun geri dönüşüm sürelerine ihtiyaç duyabileceklerini göstermiştir. Ayrıca sonuçlarımız, D. rerio'nun sucul ekosistemlerde, pestisit kirliliğinin ve toksik etkinin geri dönüşürlüğünün belirlenmesi için kullanışlı bir test organizması olduğunu ve seçilen biyokimyasal belirteçlerin de pestisit toksisitesini iyi bir şekilde yansıttığını göstermektedir.