Matematik eğitimi alanında yazılmış lisansüstü tezlerde kullanılan veri toplama araçlarının geliştirme ve uyarlama süreçleri bakımından incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, 2010-2018 yılları arasında Türkiye'de matematik eğitimi alanında yapılan ve Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Veri Tabanında yer alan lisansüstü tezlerdeki, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve uyarlanan ölçek ve testlerin geliştirme ve uyarlama süreçlerine uygunluğunu incelemektir. Araştırmada nitel araştırmalar kapsamında yer alan doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmanın deseni durum çalışması ile oluşturulmuştur. Çalışma evrenini Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Veri Tabanında yer alan 2010-2018 yılları arasında yayımlanan araştırmacılar tarafından geliştirilen ve uyarlanan ölçek ve test veri toplama araçlarının kullanıldığı matematik eğitimi alanına ilişkin erişim sağlanılabilen lisansüstü tezler oluşturmaktadır. Çalışmada örneklem alma yoluna gidilmemiştir. Veri toplama aracı olarak Tavşancıl vd.,(2010) tarafından hazırlanan Tez İnceleme Formu bu araştırma için düzenlenerek kullanılmıştır. Tez İnceleme Formu'nda yer alan ölçütlerin karşılanıp karşılanmadığına ilişkin frekans ve yüzde hesaplamaları yapılarak, ölçütlerin ne derece karşılandığına dair yorumlar gerçekleştirilmiştir. İncelenen yüksek lisans ve doktora düzeyindeki tezlerde araştırmacılar tarafından geliştirilen ölçek ve testlerin yaklaşık yarısında geliştirme süreçlerinin raporlandığı görülmektedir. Araştırmacılar tarafından geliştirilen ölçeklerde en sık kompozisyon yazılması ve içerik çözümlemesi; araştırmacılar tarafından geliştirilen testlerde ise aynı ya da benzer araçların incelenmesi ve psikometrik özelliklerin belirlenmesi adımlarına ilişkin bilgilerin raporlanmadığı belirlenmiştir. Araştırmacılar tarafından uyarlanan ölçeklerin büyük çoğunluğunda uyarlama süreçlerinin eksik olduğu en çok geri çeviri ve dilsel eşdeğerlik çalışmalarına ilişkin yeterince bilgi sunulmadığı görülmektedir. Araştırmaların bir kısmında araştırmacılar tarafından geliştirilen ve uyarlanan ölçek ve testlerin geliştirme ve uyarlama süreçlerine ilişkin herhangi bir bilginin sunulmadığı görülmektedir. İncelenen yüksek lisans ve doktora düzeyindeki tezlerde ölçek, anket ve test kavramlarının birbirinin yerine kullanıldığı ve dolaylı olarak ölçme araçlarına uygun olmayan güvenirlik ve geçerlik belirleme yöntemlerinin kullanıldığı görülmektedir. Lisansüstü tezlerde kullanılan ölçek ve testlerin yapısına uygun olmayan isimlendirme ve istatiksel hesaplamalar yapıldığı raporlanmıştır. Ayrıca araştırmacılar tarafından geliştirilen ve uyarlanan ölçeklerin büyük çoğunluğunda güvenirlik kanıtlarının Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı, geçerlik kanıtlarının uzman görüşü ile sınırlandırıldığı belirlenmiştir.