Mehmed Memduh Paşa ve "Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât" isimli eseri

Çalışmada; Osmanlı Devleti bürokrasisinde uzun yıllar hizmet eden Mazlum Mustafa Fehmi Paşa'nın oğlu olan bürokrat ve devlet adamı Mehmed Memduh Paşa ve "Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât" isimli eseri incelenmiştir. Eser H.1324 (M.1908) yılında Dersaadet'te yayınlanmıştır. Toplam 132 sayfadan oluşmaktadır. Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât isimli eserde öncelikle 1904 yılına kadar Yemen'de yaşanan gelişmeler üzerinde ana hatları ile durulmuştur. Devamında 1904-1907 yılları arasında yaşanan gelişmeler, arşiv belgeleri suretleri aynen verilmek suretiyle ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur. İlgili belgelerden Yemen'de yaşanan İmam Yahya İsyanı'nın ayrıntıları ve askerî gelişmeler hakkında bilgilere ulaşmak mümkün olmaktadır. Eser, Osmanlı Devleti'nde Sultan II. Abdülhamid Dönemi'nin ve II. Meşrutiyet yıllarının önemli sorunlarından olan ve devleti uzun yıllar uğraştıran Yemen Meselesi'yle ilgili Mehmed Memduh Paşa'nın fikirlerini ve kanaatlerini de içermektedir. Eserde Yemen'le ilgili telgrafnameler, arîzalar, tezkireler, mazbatalar, talimatnameler ve mektuplar yer almaktadır. Eserde yer alan belge suretlerinin büyük kısmı Osmanlı Arşivi'nde yer almaktadır. Dönemin tarihine tanıklık eden bir Osmanlı devlet adamı tarafından kaleme alınan eser, Yemen Meselesi ile ilgili olarak yapılacak çalışmalarda göz ardı edilmemesi gereken kaynak niteliğine haiz bir eserdir. Tezde Birinci Bölümde; Mehmed Memduh Paşa'nın biyografisi ve eserleri, İkinci Bölümde; Yemen Islâhâtı ve Ba'zı Mütâla'ât isimli eserin içeriği ve kaynak değeri ele alınmıştır. Üçüncü Bölümde, eserin günümüz alfabesine aktarılmış hali verilmiştir. Sonuç'ta Mehmed Memduh Paşa ve eseri hakkında genel değerlendirme yapılmıştır. Kaynakça'da çalışmada kullanılan arşiv belgeleri ile araştırma eserlerine yer verilmiştir.