Mekânsal yığılma ekonomilerinin nedenleri ve Türkiye'de düzey-2 bölgelerine göre ihracatta ve turizm sektöründe istihdamda mekânsal yığılma (2012-2021; 2014-2021)

Yeni Ekonomik Coğrafya'nın üretime, büyümeye, istihdama ve ihracata etkisi olup, ülke ekonomisi açısından önemlidir. İhracata yönelik büyüme (kalkınma) yol haritasını uygulayan ülkelerde, Ar-Ge kadar ihracat ve ürün çeşitliliği gereklidir. Dolayısıyla ekonomik coğrafyanın ihracat açısından önemli olduğu hipotezi bu tez çalışmasının temel hipotezidir. İhracatta mekânsal yığılma ve turizm sektöründe istihdamda yığılmayı düzey-2 bölgelerine göre tespit etmek tezimizin amacıdır. Öncelikle bu tez çalışmasında ihracat ve turizm sektörü istihdamı için mekânsal ekonometrik yöntemlerle mekânsal yığılmalar tespit edilerek karşılaştırmalı statik analiz yapılmştır. Daha sonra tezimizde birbirini tamamlayan iki farklı model kullanılmıştır. Model 1'de Türkiye'de düzey-2 bölgeleri bazında 2012-2021 döneminde ihracatta mekânsal yığılmayı etkileyen faktörlerin belirlenerek ithalat, elektrik tüketimi ve yol uzunluğuna göre yığılma araştırılmıştır. Model 2'de 2014-2021 döneminde Türkiye'de turizm sektörü istihdamında mekânsal kümelenmeyi belirleyen faktörlerin sepet kur, gayri safi katma değer, uçak sayısı (toplam iniş-kalkış yapan uçak sayısı) ve toplam yol (il-devlet yolu ile otoyol km) olduğu belirlenmiş ve her iki model mekânsal panel veri analizi yöntemiyle tahmin edilmiştir. Sonuç olarak ihracatı elektrik tüketimi ve ithalat pozitif yönde etkilerken, yol uzunluğu negatif yönde etkilemektedir. Turizm sektörü istihdamını da gayri safi katma değer, uçak sayısı ve komşu bölgelerin uçak sayısı pozitif yönde etkilerken, toplam yol ve komşu bölgelerin toplam yol uzunluğu değişkeni ile sepet kur da negatif etkilemektedir.