Memduh Şevket Esendal'ın hikâyelerinde kurgu ve anlatım teknikleri

Bu çalışmada Memduh Şevket Esendal'ın hikâyeleri, kurgu ve anlatım teknikleri açısından incelenmiştir. Bu alanda bir çalışmanın olmaması, araştırmanın yapılmasını gerekli kılmıştır. Memduh Şevket Esendal'ın on üç adet hikâye kitabı incelenmiş, hikâyelerde yer alan anlatım teknikleri belirlenmiş ve kurgunun oluşturuluş aşamasında hikâyelerde yer alan ortaklıklar saptanmaya çalışılmıştır. Bunun için önce tüm hikâyeler okunmuş ve ortak kurgu özellikleri ile hikâyelerde yer alan anlatım teknikleri belirlenmiştir. Sonraki aşamada kurgu ve anlatım teknikleri ile ilgili ikincil kaynaklar taranmış, bu tekniklerle ilgili etraflı bilgiler ışığında hikâyeler tekrar incelenmiş ve "Memduh Şevket Esendal" üzerine yazılan tezler taranarak konu ile ilgili olan bölümler araştırılmıştır. Memduh Şevket Esendal'ın hikâyelerinin kurgu ve anlatım teknikleri açısından incelenmesi sonucunda yazarın hikâyelerinin yazılış tarzı açısından iki döneme ayrıldığı görülür. Yazarın, 1923 yılında atandığı Bakü elçiliği görevindeyken Rus yazar Çehov'u tanımasına kadar olan dönemde "olay" ağırlıklı ve "anlatma" tekniğinin ön planda olduğu hikâyeler kaleme aldığı görülür. Bu dönemden sonra ise hikâyelerini, diyalogların ağırlıkta olduğu "gösterme" tekniği ile yazmıştır. Hikâyeler genellikle kişi, mekân ya da doğa tasvirleriyle başlamıştır. Hikâyelerin kurgulanma aşamasında özellikle mekân ve doğa tasvirlerinin, kişilerin sosyo-psiko-ekonomik durumlarına uygun olarak çizildiği görülmüştür. Kurgunun dışında, hikâyelerin anlatım teknikleri açısından da çeşitlilik gösterdiği saptanmıştır. Hikâyelerde iç monolog, bilinçakışı, mektup, özetleme, üstkurmaca, rüya gibi tekniklerin yanında fantastik öğeler, deneme ve nutuk tarzı anlatım tekniklerinin de kullanıldığı görülmüştür. Bu bağlamda Memduh Şevket Esendal'ın, hikâyelerinde, kendisinden önce Türk edebiyatında hikâye alanında bilinçli olarak kullanımına pek rastlanmayan modernist tekniklere yer verdiği söylenebilir. Hikâye türünde "durum" hikâyeciliği olarak bilinen tarzın öncüsü olduğu kabul edilen yazarın eserleri, kullanılan kurgu ve anlatım teknikleri açısından da Türk edebiyatında modernist hikâye alanında ilk örneklerdendir. Anahtar Kelimeler: Memduh Şevket Esendal; kurgu; anlatım teknikleri