Metin Önal Mengüşoğlu'nun roman ve hikâyelerinde tema ve yapı

Bu çalışma, çağdaş Türk edebiyatının önemli isimlerinden Metin Önal Mengüşoğlu'nun roman ve hikâyelerini tema ve yapı unsurları bakımından incelemektedir. Tezde, Tanzimat'tan günümüze uzanan süreçte Türk roman ve hikâyesinin geçirdiği aşamalar kısaca ele alınmış, bu tarihsel birikimin Mengüşoğlu'nun sanat anlayışını besleyen bir arka plan oluşturduğu vurgulanmıştır. Mengüşoğlu'nun hayatı, edebî kişiliği ve eserleri incelendiğinde onun sanatsal üretimini şekillendiren en temel unsurların İslami duyarlılık, geleneksel değerler, tarih bilinci ve modernleşme karşısındaki eleştirel tavır olduğu görülmektedir. Çalışmada Yerler Mühürlendi romanı ile Dr. S, Gâvur Kayırıcılar ve İstanbul Hikâyeleri hikâyeleri hem tematik hem de yapı bakımından analiz edilmiştir. Tematik açıdan bakıldığında eserlerin bireysel ve toplumsal çatışma, yabancılaşma, yalnızlık, aidiyet, iç hesaplaşma, mücadele, insan-şehir ilişkisi, insan-doğa ilişkisi, geleneksel yaşam, modernleşme gibi temaların yoğun bir şekilde işlendiği görülmektedir. Bu bağlamda yazar; eserlerini, bireyin manevi arayışlarını ve içsel yalnızlığını, toplumsal çözülüş, modernleşmenin yarattığı kimlik bunalımı ve geleneksel değerlerin aşınması gibi temalarla iç içe kurgulamıştır. Yapısal açıdan bakıldığında ise Mengüşoğlu'nun eserlerinde parçalı kurgu, geriye dönüşler, iç monologlar ve farklı bakış açıları öne çıkmaktadır. Olay örgüsünün doğrusal bir çizgide gelişmediği, zamanın geçmiş-şimdi arasında gidip gelen çok katmanlı bir yapıda kullanıldığı belirlenmiştir. Şahıs kadrosunun çeşitliliği, mekânların özellikle Harput, Elâzığ, İstanbul ve taşra hayatı üzerinden kurgulanması, yazarın eserlerinde hem bireysel hem de toplumsal bir hafızayı inşa etme amacını göstermektedir. Dil ve üslup bakımından ise yerel ağız unsurlarına, halk söyleyişlerine ve sade-betimleyici bir anlatıma yer verilmesi, yazarın eserlerine özgün bir ifade gücü kazandırmıştır. Anahtar Kelimeler: Metin Önal Mengüşoğlu, tema, yapı, roman, hikâye.