Mevlana Yakub-ı Çerhî ve tefsiri

Tahlil çalışması olarak ele aldığımız tefsir eserinin müellifi, Nakşbendîyye tarikatının önemli temsilcilerden olan Yakub-ı Çerhî (ö.851/1447)'dir. Tefsir, tasavvuf, fıkıh ve diğer alanlar dâhilinde birçok eser telif etmiş bir müelliftir. Bu eserler arasında en çok tanınmış olanları tek ciltlik Fatiha suresi ve son iki cüzü kapsayan Farsça tefsiri başta olmak üzere, Neynâme, Risâle-i Ünsiyye ve Ebdâliyye Risâlesidir. Yakub-ı Çerhî'nin ismi ve mahlası Mevlana Ya'kub b. Osman b. Mahmud b. Muhammed b. Mahmut el-Gaznevî, Çerhî, Serrezî olup, Mevlânâ Yakub-ı Çerhî diye bilinmektedir. Söz konusu eser rivayet tefsir yöntemi yanı sıra işârî tefsir niteliğinde olup nazm ve nesir karışımı bir teliftir. Bu çalışmada konu edindiğimiz kendi dönemi itibarıyla ün kazanmış ve birçok kişi tarafından 16. ve 17. Yüzyılının Türkistan Türkçesine (Orta Asya) ve son dönemlerde Urduca'ya yazım dili olan Farsça nüshasından tercümesi yapılmış olan eserin tanınmış adı ise Tefsir-i Yakup Çerhî'dir. Tefsir Fatiha suresi ve son iki cüzü kapsayan tefsirinin, müellifimiz, telif sebebi olarak bazı dostlarının ve müritlerinin ricalarına binaen eserini kaleme aldığını tefsirinin dibace bölümünde açıklamaktadır. Yine müellifimiz eserinin vâz üslubu ile yazıldığını hemen hemen her surenin tefsirinde kaydetmektdir. Tefsirin mahiyet itibarıyla kapsadığı konular genel olarak İslâm'ı pratik hayata yansıtma gayreti, âdab-ı din, mezhep, sünnet ve cemaat üzerine dönmektedir. Tefsirin elimizde bulunan el yazma nüsha eserle diğer matbu ve dünyanın birçok yerindeki mevcut nüshalar karşılaştırılmış ve farklılıkları, tefsir anlayışı ve yöntemi gibi konular çalışmamızda ele alınmıştır. Yakup Çerhî'nin kendisini, tefsirini ve tefsirinin tesirini ilmî açıdan ele alıp değerlendirirken referanslarımızı ağırlık olarak kendi eserleri ve onun dönemine yakın müellifler teşkil etmiştir.