Mevlüt Süleymanlı'nın romanlarına yansıyan kolonyal–postkolonyal yaklaşım

Bu tez Mevlüt Süleymanlı'nın Göç (1980), Ceviz Kurdu (1981-82), Ses (1984) adlı eserlerini Kolonyal-Postkolonyal teori ışığında incelemek için yapılmıştır. Mevlüt Süleymanlı 1943'te, Azerbaycan'da şu an adı Kızıl Şafak olan köyde doğmuştur. Şiir, kısa ve uzun hikâye çalışmalarına da ağırlık vermiştir. Tezin konusu olan Göç, Ceviz Kurdu ve Ses romanlarını seçmemizin nedeni, Sovyet Rusya döneminde yazılıp basılan ancak son üç yüzyıllık Azerbaycan tarihini ele alan bu romanların Kolonyal-Postkolonyal teorinin uygulanmasına elverişli olmasıdır. Süleymanlı, Sovyet komünizmine ters düştüğü gerekçesiyle uzun yıllar tenkide uğrayıp sancılı süreçlerden geçmiştir. Ancak yazar, komünist Rusya'nın baskıcı edebiyat şablonuna rağmen Türk toplumu ve tarihini anlatabilmiş hatta rejimi orijinal sembol ve metaforlarla eleştirmiştir. Tezde öncelikle Kolonyal-Postkolonyal teori açıklanmıştır. Teorinin araçları olan edebiyat, melezlik, milliyetçilik, ast grupların kendilerini ifade edebilmesi başlıklarıyla açıklama desteklenmiştir. Sonrasında konu Çarlık Rusya'sının son dönemleri ve Sovyet Rusya'ya indirgenmiştir. Teorinin araçları bu özelde değerlendirilmiştir. Teorinin içinde olmayan "Kaybolma-Buharlaşma" teoriye tarafımızdan dâhil edilmiştir. Anadolu sahası ve Anadolu dışı Türk Edebiyatına kısaca değinildikten sonra Mevlüt Süleymanlı'nın üç romanına geçilmiştir. Böylece Kolonyal-Postkolonyal teori ve Azerbaycan romanından teoriye uygun üç örnek Türk okuyucusuna tanıtılmak istenmiştir. Ekler bölümüne ilk roman Göç'ün önemli grubu Karakellelerin soy kütüğünü gösteren tablo yerleştirilmiştir. Ayrıca bölümde Süleymanlı'nın romanlarıyla ilgili resimler bulunmaktadır. Yazarın ilk romanı Göç Türkiye'de yayımlanmıştır. Medeniyeti yerleşiklikle bağdaştıran Batılı araştırmacılara karşın göçerek de medeniyet kurulabileceğini anlatan eser ilgiyle karşılanmıştır. İkinci roman Ceviz Kurdu'nun Türkiye Türkçesine aktarması da Tutku Aygen'in "Mevlüt Süleymanlı'nın Ceviz Kurdu Romanı Üzerine Bir İnceleme" adlı yüksek lisans tezinin ek bölümündedir. Göç, göçüp yerleşmenin romanı iken Ceviz Kurdu köy yerleşikliğine odaklanmaktadır. Romanda yazar, ceviz ve kurdu okuyucunun zihninde sembolik bir hale getirir. Cevizin Orta Asya, ceviz kurdunun ise Sovyet Rusya olduğu intibaı uyanır. Üçüncü roman olan Ses'in ise Türkiye'de üzerine çalışma bulunmamaktadır. Şehir yaşamını konu alan romanda komünist sistemi metaforik olarak temsil eden altı katlı bir bina bulunmaktadır. Binada yaşanan olaylar vasıtasıyla kolonyal sistem tüm araçlarıyla roman boyunca anlatılmaktadır. Kolonyal – Postkolonyal teori Türkiye'de tanınmamaktadır. Çünkü son 800 yıldır Anadolu uzun süreli, sistemli şekilde yabancı bir toplulukla karşı karşıya kalmamış dolayısıyla kolonyal - postkolonyal süreçlerden geçmemiştir. Ayrıca teoride İngiltere, Fransa gibi devletlerin kolonyal faaliyetleri anlatılmış ancak benzer pratikleri Orta Asya'da gerçekleştiren Rusya ele alınmamıştır. Bunda Sovyet Rusya'nın dışa kapalı bir ülke olmasının payı büyüktür. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının Ulusal Tez Merkezinde Türk Dili ve Edebiyatı alanında "kolonyal", "postkolonyal" sözcüklerini adında barındıran bir tez bulunamamıştır. "Mevlüt Süleymanlı'nın Romanlarına Yansıyan Kolonyal – Postkolonyal Yaklaşım" adlı tezimizin Türkiye'de Türk Dili ve Edebiyatı alanında bir ilki oluşturduğu kanaatindeyiz. Anahtar Kelimeler: Kolonyal-Postkolonyal teori, Türk Edebiyatı, Mevlüt Süleymanlı, Azerbaycan Edebiyatı, roman