Migrende nosiseptin ve anandamid düzeylerinin atak sıklığı ve analjezik aşırı kullanımı ile ilişkisi

Amaç: Bu çalışmanın amacı anandamid ve nosiseptinin seviyelerinin ağrının kronikleşmesiyle değişiklik gösterip göstermediğinin ve analjezik aşırı kullanımı ile olan ilişkilerinin gösterilmesidir. Hipotezimize göre anadamid ve nosiseptin analjezik özelliği olan peptidler olduğuna göre; kronik migrende epizodik migrene göre ve analjezik aşırı kullanımı olanlarda olmayanlara göre plazma seviyelerinin daha düşük olması beklenmektedir. Yöntem: Çalışmamızda, AÜTF Nöroloji Anabilim Dalı Polikliniğine ve AÜTF Acil Servisi'ne gelen The International Classification of Headache Disorders 3 Beta (ICHD beta-3) tanı kriterlerine göre Epizodik Aurasız Migren (EAM) tanısı alan 29 hasta, İlaç Aşırı Kullanımı Olmayan Kronik Migren (KM) tanısı alan 15 hasta, İlaç Aşırı Kullanım Baş Ağrısı (İAKB) tanısı alan 16 hasta ve herhangi bir hastalığı ve baş ağrısı olmayan sağlıklı kontrol grubu için 31 gönüllü dahil edilmiştir. Her dört grup içinde tanı kriterlerinin, demografik özelliklerin ve eksklüzyon kriterlerinin yer aldığı formlar doldurularak tüm veriler kayıt altına alınmıştır. Her üç hasta grubuna da 1 ay boyunca AÜTF Nöroloji Anabilim Dalı Baş Ağrısı Günlüğü tutturulmuş ve Migren Engellilik Değerlendirmesi (MIDAS), Beck Depresyon Ölçeği (BECK-D) uygulanmıştır. Hastanın Baş Ağrısı Takip Çizelgesi ile yapılan 1 ay sonraki vizitinde son 72 saatte baş ağrısı atağı olmayacak ve son 72 saat içinde analjezik kullanımı olmayacak şekilde sabah 08-11 arasında kan örnekleri alınmıştır. Jelli biyokimya tüplerine (Becton Dickinson and Company, New Jersey, United States) alınan venöz kan örnekleri +4°C'de 4000 rpm'de 4 dakika santrifüj edilerek, serumları ayrılmış ve bu serumlar alikuatlanarak analiz yapılıncaya kadar -80°C'de saklanmıştır. Bulgular: Migren grupları ile kontrol grubu arasında nosiseptin ortalama değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Nosiseptin (ng/L) median değerlerine bakıldığında en yüksek median değer 235,76 (7,63- 391,4) ile KM grubunda görülürken, en düşük median nosiseptin değeri 30,08 56(6,96-339,11) ile İAKB grubunda görülmüştür. Kontrol grubu median değeri 81,82 (2,13-384,69), EAM grubu median değeri 83,42 (7,41-396,87) bulunmuştur. Migren grubu ile kontrol grubu arasında anandamid ortalama değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Anandamid (ng/mL) median değerlerine bakıldığında en yüksek median değer kontrol grubunda 15,90 (1,12- 192,92) görülürken, EAM, KM ve İAKB gruplarında sırasıyla 3,90 (0,89-181,32); 7,64 (1,13-53,1); 5,18 (0,41-31,9) olarak bulunmuştur. Kronik migren hastalarında anandamid ile baş ağrısı süresi, baş ağrısı skoru, MİDAS puanı ve derecesi arasında anlamlı bir korelasyon belirlenmezken, aylık baş ağrısı sıklığı ile anlamlı negatif yönde orta derecede bir korelasyon saptanmıştır (r=-0,559; p=0,030). İAKB grubunda anandamid ile aylık baş ağrısı sıklığı, baş ağrısı süresi, baş ağrısı skoru ve MİDAS puanı arasında anlamlı bir korelasyon gözlenmemiştir. Sonuç: İstatistiksel olarak anlamlılığa ulaşamamış olsa da anandamid median değerleri arasındaki saptadığımız fark ve tüm migren grupları birleştirildiğinde anandamid seviyelerinin kontrollere göre düşük olması migrende endokannabinoid sistem disfonksiyonu ve anandamid yetersizliğinin rolü olabileceğini ve atak sıklığı ile saptadığımız ters korelasyonun da desteğiyle ağrı kronikleştikçe bu disregülasyonun belirginleştiğini düşündürmektedir. Kronik baş ağrısı gruplarımızda saptadığımız anandamid seviyelerindeki düşüklüğe rağmen nosiseptin seviyelerindeki farklılık endokannabinoid sistem disfonksiyonuna cevaben endo-opioid sistemin kompansatuar up-regüle olması durumunda hastaların analjezik alma ihtiyaçlarını daha iyi kontrol edebildikleri, ancak endoopioid sistemin bir sebepten dolayı up-regüle olamaması durumunda ise hastaların analjezik almaya yönlenmeleri sonucunda İAKB geliştiği şeklinde yorumlanabilir. Sonuçlarımız yeterli istatistiksel desteğe sahip olmadığı için kesin çıkarımlarda bulunmak mümkün değildir ancak sonuçlarımızın daha geniş bir örneklem grubunda yapılacak gelecek çalışmalar için ışık tutabileceğini düşünüyoruz.