Miktar indirimli stok modeli için döviz kuru tahmini: Ar-ge projelerinde bir uygulama

Bir üretim tesisinde üretim kararı verilmeden önce yapılacak ilk işlem bütçe belirlemektir. Bütçenin doğru belirlenememesi durumunda bir malın satın alma aşamasında tekrar bütçe arama gibi işlemlere başvurulabildiği gibi aynı zamanda üretim planı yaparken yanlış bütçe oluşturulması sebebiyle üretim için belirlenen ürün miktarı hatalı seçilebilir. Bütçenin eksik belirlenmesi tekrar bütçe oluşturulması gibi zaman kaybına yol açarken, planlanan üretim için fazladan ayrılan bir kaynak o kaynağın daha etkin kullanılmasına engel olmaktadır. Bu gibi durumlarla karşılaşılmaması için önemli husus iyi bir maliyet tahmin yöntemi kullanılmasıdır. Üretimin planlanma aşamasında planlama personeli üretim ve stok maliyetlerini doğru olarak tahmin edebilirse ilgili üretimler için doğru kaynak ayrılmasını sağlayabileceği gibi aynı zamanda ihtiyaç fazlası üretimlerin parasal karşılığını görebildiği için yüksek maliyetli ürünlerin fazladan stokta tutulmasını engelleyebilecektir. Bu durum, stokta tutma maliyetlerini azaltarak işletmenin likit kaynaklarını daha iyi kullanmasını sağlayacaktır. Bu çalışmada, alt yüklenicilerden tedarik edilen kalemlerin maliyet tahminlerinin yapılması ve bu maliyetlerin üretim planlamada kullanılması hedeflenmektedir. Bu tedarik kalemleri işletme içerisinde çeşitli sistem ve alt sistemlerin bütünlenmesinde kullanılmaktadır. Satın alma sürecinde ihtiyaç duyulduğu zaman alt yüklenici firmalardan ilgili kalemler için teklif istenir ve firmalar bu kalemler için fiyat tekliflerini hazırlarlar. Daha sonra teklifler değerlendirilir ve uygunluk durumuna göre belirlenen bir firmaya sipariş geçilir. Bu çalışmada teklif aşamasından önce planlama aşamasında üretilecek ürünler belirlenirken bu ürünlerin maliyetlerini de göz önünde bulundurarak bir üretim planı yapılması amaçlanmaktadır. Alt yüklenicilerden tedarik kalemleri için alınan teklifler USD bazlı olduğu için USD'nin gelecek tahminini de yaparak stok tutma veya tutmamaya karar verilmesi sağlanacaktır. Bu nedenle tedarik kalemlerinin maliyetlerinin tahmin edilmesi ihtiyacı doğmaktadır. Bu çalışmada tedarik kalemlerinin maliyetini en fazla etkileyen değişkenin döviz kuru olduğu düşünülmektedir. Döviz kurundaki artışlar doğrudan maliyetlere yansımaktadır. Bu sebeple kurulacak bir tahmin modelinde döviz kuru belirlenen değişkenlerden biri olmak zorundadır. Döviz kurundaki değişimi tahmin edebilmek için öncelikle Box Jenkins modelinin aşamaları incelenmiştir. Literatür araştırması kapsamında AR, MA, ARMA, ARIMA, ARCH, GARCH, EGARCH ve TARCH tekli modelleri ile ARDL ve NARDL çoklu tahmin modelleri araştırılmış olup bu modeller içerisinden ARIMA, EGARCH ve NARDL modelleri ile uygulamalar yapıp karşılaştırılmıştır. Yapılan modeller karşılaştırıldığında açıklayıcılığı en yüksek model olarak NARDL modeli belirlenmiştir. Bir başka değişken ise sipariş verilecek tedarik kaleminin miktarıdır. Bazı ürün satışı yapan firmalar taleplerindeki dalgalanmaya göre bazı dönemler iskontolu fiyat sağlayarak daha yüksek miktarlarda satış sağlayarak stoklarını azaltmak veya üretim planlarını dengelemek isteyebilirler. Bu amaçla satış hacmi arttıkça daha yüksek oranda indirim yapacaklarını bildirirler. Bu çalışmada Miktar İndirimli Ekonomik Sipariş Miktarı Modeli de incelenmiş ve tahmin modeli karşılaştırması yapılmıştır.