Milletlerarası özel hukukta taşıyıcı annelik

Üreme tıbbi alanındaki gelişmeler, çeşitli sağlık sorunları nedeniyle çocuk sahibi olamayan kişilere çocuk sahibi olabilmeleri için çeşitli imkânlar tanımıştır. Taşıyıcı annelik yöntemi de özellikle kişilerin kendileriyle genetik bağa sahip bir çocuğa sahip olabilmesini sağladığı için son yıllarda oldukça cazip hâle gelmiştir. Öte yandan, taşıyıcı annelik konusunda hukuk sistemlerinin yaklaşımları birbirinden oldukça farklıdır. Bazı hukuk sistemleri taşıyıcı anneliği açıkça yasaklarken bazı hukuklarda bu yöntemle çocuk sahibi olunmasına izin verilmektedir. Hukuki gelişmelerin tıptaki gelişmelerin gerisinden gelmesi ise bu yöntemle dünyaya gelen çocuğun soybağının tesisin noktasında büyük sorunlara neden olmaktadır. Türk hukukunda taşıyıcı annelik yapılması açıkça yasaklanmış olsa da Türkiye'de yaşayan kişilerin bu yönteme izin veren ülkelere giderek çocuk sahibi olabilmelerinin önüne geçilmesi mümkün değildir. Bu çalışmada, öncelikle taşıyıcı annelik yöntemi ve bu yöntemin çeşitli görünüm biçimleri anlatılarak taşıyıcı annelik sözleşmesinin hukukî niteliği, tarafların yükümlülükleri ile böyle bir sözleşme sonucu dünyaya gelen çocukların soybağının nasıl kurulacağı hususu öncelikle maddi hukuk kapsamında ele alınacaktır. Taşıyıcı annelik sözleşmelerinin taraflarının farklı devletlerde bulunması hâlinde söz konusu olan sınıraşan taşıyıcı annelik sözleşmeleri ise milletlerarası özel hukukun alanına girdiğinden sınıraşan taşıyıcı annelik sözleşmelerinden doğan ihtilâflara uygulanacak hukuk ve bu hukukun sınırları, kanunlar ihtilâfı metodolojisi çerçevesinde incelenerek, sınıraşan taşıyıcı annelik sözleşmesi sonucu dünyaya gelen çocuğun soybağının kurulmasında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve çocuğun üstün menfaatinin korunması amacını sağlayacak çözümler üzerinde durulacaktır. Sınıraşan taşıyıcı annelik sözleşmesi sonucu dünyaya gelen çocuk hakkında yabancı devlette düzenlenen doğum veya tanıma ilişkin belgelerin, Türk hukukundaki etkileri ile bu belgeler esas alınarak nüfus kütüğüne yapılacak tescil işlemlerinde karşılaşılabilecek sorunlara değinilerek çözüm getirilmeye çalışılacaktır. Sınıraşan taşıyıcı annelikle doğan çocuk ve müstakbel ebeveyni arasındaki soybağının yabancı mahkeme kararıyla kurulması durumunda bu kararların Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi için açılacak bir tanıma davasında karşılaşılabilecek hukukî sorunlar ve bu sorunlara nasıl yaklaşılması gerektiği tespit edilmeye çalışılacaktır.