Milletlerarası tahkimde hakemlerin doğal yetkileri

Tahkim yargılamasının gerçekleşebilmesinin ilk şartı uyuşmazlığın tarafları arasında tahkim anlaşmasının bulunmasıdır. Tahkim anlaşması tarafların tahkime gidebilmesinin, kural olarak, ön koşuludur. Bunun yanında, hakemlere yargılamayı gerçekleştirme ve yargılama esnasında kararlar alma yetkisi de tahkim anlaşması ile verilir. Tahkim kanunları, kurumsal tahkim merkezlerinin tahkim kuralları ve uluslararası anlaşmalarda da hakemlerin yetkilerini belirleyen düzenlemeler bulunabilir. Açık yetki olarak ifade edilebilecek olan hakemlere açıkça bazı yetkilerin verilmesi söz konusu olabileceği gibi anılan düzenlemelerden kapalı olarak veya tahkimin özelliklerinden hakemlerin takdir yetkilerine, zımni yetkilere ve doğal yetkilere sahip olduğu anlamı da çıkarılabilir. Çalışmamızın konusunu oluşturan doğal yetkiler çerçevesinde verilen kararların bu yetkinin şartlarına ve sınırlarına uygun olması gerekir. Tarafların iradeleri veya esasa ve usule uygulanan hukuk kuralları ile hakemlere yönelik getirilen sınırlamalar doğal yetkilerin hukuka uygun olarak kullanılmasının kriterlerini belirleyecektir. Hakem heyetine yönelik bir yasaklamanın bulunmadığı bu durumlarda ne tür kararların alınabileceği tartışması güncel kararlarda ve doktrinde devam etmektedir. Bu durumlarda hakemlerin herhangi bir karar alıp alamayacağı da aynı şekilde çeşitli yazarlar tarafından farklı görüşler çerçevesinde ifade edilmektedir. Bu çalışma, milletlerarası tahkimde hakemlerin doğal yetkilerine dayanarak hangi konularda ve hangi sınırlamalar dâhilinde karar alabileceği sorusunun cevabını aramaktadır. Bunu yaparken hem uluslararası ticari tahkim hem de özellikle ICSID tahkimi bağlamında uluslararası yatırım tahkimi uygulamaları göz önüne alınmıştır. Doğal yetkilerin ortaya çıkmasını sağlayan hukuki kaynaklar ile doğal yetkilerin kullanılmasını sağlayan şartlar ile maddi hukuka ve usul hukukuna dair meseleler hakkında hakemlerin hangi doğal yetkilerini kullanabilecekleri veya kullanamayacakları incelenmiştir. Geçerli ve icra edilebilir bir hakem kararının mevcut olması bu kararların iptal ve tenfiz davalarında mahkemeler tarafından herhangi bir müdahaleyle karşılaşmamasına bağlıdır. Bu kapsamda, hakemlerin doğal yetki kullanımlarının mahkemelerce bu davalarda nasıl ve hangi sebeplerle inceleneceği de değerlendirilmiştir.