Milletlerarası ticari sözleşmelerde hukuk seçimine dair Lahey İlkeleri'nin Türk ve Azerbaycan hukukundaki yeri

Bu çalışma Lahey İlkeleri'nin kapsamı, uygulanabilirliği, milletlerarası özel hukuk bağlamındaki önemi ve getirdiği yeniliklerin Türk ve Azerbaycan hukuku açısından taşıdığı potansiyel etkilerini ortaya koyarak, hukuk seçimi serbestisinin sınırlarını değerlendirmek ve Türk/Azerbaycan hukukuna olası katkılarını analiz etmektedir. Tez üç ana bölümden oluşmaktadır: "Milletlerarası Ticari Sözleşmelerde Hukuk Seçimine İlişkin Lahey İlkelerinin Kapsamı", "Lahey İlkeleri Uyarınca Hukuk Seçimi ve Türk/Azerbaycan Hukuklarında Hukuk Seçimine İlişkin Temel İlkeler" ve "Lahey İlkeleri ve Türk/Azerbaycan Hukuklarında Hukuk Seçiminin Kapsamı ve Sınırları". Her bir bölüm, Lahey İlkeleri'nin farklı yönlerini ele alarak, bu İlkeler'in milletlerarası ticaret hukuku üzerindeki etkilerini ve Türkiye ile Azerbaycan'daki yasal çerçeveyle nasıl entegre edildiğini açıklamaktadır. "Milletlerarası Ticari Sözleşmelerde Hukuk Seçimine İlişkin Lahey İlkelerinin Kapsamı" başlıklı birinci bölümde, Lahey İlkeleri'nin tarihsel gelişimi, hukuki niteliği ve milletlerarası ticaret hukukundaki rolü kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Bu bölümde, Lahey İlkeleri'nin hangi tür sözleşmelere ve durumlara uygulanabileceği, İlkeler'in kapsamı, kapsamı dışında bırakılan konular ve kapsam dışında bırakılmasının nedenleri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Lahey İlkeleri'nin milletlerarası ticaret hukukundaki yeri ve önemi, ticari ilişkilerdeki belirsizlikleri azaltma potansiyeli ve ticari istikrarı sağlama konusundaki katkıları tartışılmıştır. Lahey İlkeleri'nin taraflar arasındaki sözleşme serbestisini nasıl güvence altına aldığı ve bu güvenceye dayalı olarak tarafların sözleşme öncesi ve sonrası süreçlerde hukuki koruma altına alındığı gibi konular derinlemesine incelenmiştir. Ayrıca, bu bölümde Lahey İlkeleri'nin uygulanabilirliği konusunda farklı ülkelerdeki örnekler ve uygulamalar da ele alınmış, bu İlkeler'in milletlerarası ticaret hukuku üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Lahey İlkeleri, tarafların hukuk seçimi yapabilme özgürlüğünü genişletmekte ve bu sayede milletlerarası ticarette hukuki belirsizlikleri en aza indirmektedir. Bu durum, tarafların ticari ilişkilerini daha güvenli ve öngörülebilir bir şekilde sürdürmelerine olanak tanımaktadır. İkinci bölüm olan "Lahey İlkeleri Uyarınca Hukuk Seçimi ve Türk/Azerbaycan Hukuklarında Hukuk Seçimine İlişkin Temel İlkeler" başlığı altında, Lahey İlkeleri uyarınca nasıl bir hukuk seçimi yapabileceği, hukuk seçiminin ne zaman yapılabileceği, seçilen hukukun değiştirilmesi ve sınırları, hukuk seçiminin muhtelif açılardan geçerliliği ve bu seçimin ne tür hukuki sonuçlar doğurabileceği konuları incelenmiştir. Türkiye ve Azerbaycan, milletlerarası ticari sözleşmelerde hukuk seçiminin geçerliliği konusunda bazı farklı hukuki yaklaşımlara sahip olsalar da, her iki ülke de hukuk seçimi serbestisi ilkesini büyük ölçüde benimsemiş durumdadır. Bu bölümde, gerek milletlerarası arenada gerekse de Türkiye ve Azerbaycan'da milletlerarası ticari sözleşmelerde hukuk seçiminin hangi koşullar altında geçerli kabul edildiği, tarafların seçtikleri hukukun nasıl uygulandığı konularının üzerinde durulmuştur. Türkiye ve Azerbaycan'daki hukuk sistemlerinin Lahey İlkeleri ile uyumluluğu, bu ülkelerde hukuk seçimi konusunda karşılaşılan zorluklar ve bu zorlukların nasıl aşılabileceği üzerine kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır. Bu bağlamda, Lahey İlkeleri'nin Türk ve Azerbaycan hukuk sistemlerinde nasıl bir yer bulduğu, bu ilkelerin mevcut hukuki düzenlemelerle uyumlu olup olmadığı ve potansiyel uyumsuzlukların nasıl giderilebileceği tartışılmıştır. Ayrıca, Türkiye ve Azerbaycan'da hukuk seçiminin geçerliliği konusunda yerel mahkemelerin verdiği kararlar ve bu kararların Lahey İlkeleri ile uyumlu olup olmadığı da incelenmiştir. Bu bölüm, Türkiye ve Azerbaycan'daki hukuk seçimi uygulamalarının Lahey İlkeleri ile ne derece örtüştüğünü ve bu konuda atılması gereken adımları ortaya koymaktadır. "Lahey İlkeleri ve Türk/Azerbaycan Hukuklarında Hukuk Seçiminin Kapsamı ve Sınırları" başlıklı üçüncü bölümde, Lahey İlkeleri'nin ne tür sınırlandırmalara tabi olduğu ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Bu bölümde, Lahey İlkeleri doğrultusunda atıf teorisinin reddi, seçilen hukukun kapsamına hangi konuların girdiği, seçilen hukukun uygulanmasını engelleyen durumlar olarak doğrudan uygulanan kurallar ve kamu düzeni gibi konular üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulmuştur. Milli ve milletlerarası düzenlemelerde hukuk seçimi serbestisinin sınırları ve bu sınırların nasıl belirlendiği de bu bölümde incelenmiştir. Türkiye ve Azerbaycan hukuk sistemlerinde kamu düzeni ve doğrudan uygulanan kurallar gibi kavramların Lahey İlkeleri ile nasıl bir etkileşim içinde olduğu ve bu kavramların hukuk seçimi üzerindeki etkisi tartışılmıştır. Ayrıca, Lahey İlkeleri'nin uygulanması sırasında karşılaşılan pratik zorluklar ve bu zorlukların aşılması için önerilen çözümler üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda, Lahey İlkeleri'nin Türk ve Azerbaycan hukuk sistemlerine entegrasyon sürecinin hızlandırılması ve bu sürecin daha etkili bir şekilde yönetilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Tezin sonucunda, Milletlerarası Ticari Sözleşmelerde Hukuk Seçimine İlişkin Lahey İlkeleri'nin milletlerarası ticaretin hukuki altyapısını güçlendirme ve taraflar arasındaki sözleşme serbestisini güvence altına alma açısından taşıdığı önem vurgulanmaktadır. Lahey İlkeleri, milletlerarası ticaretin belirsizliklerini azaltma, taraflar arasındaki güveni artırma ve sözleşme serbestisini güvence altına alma konusunda önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, Türkiye ve Azerbaycan'da Lahey İlkeleri'nin uygulanabilirliğinin incelenmesi, bu ülkelerin milletlerarası ticari ilişkilerde güvenilir ve güçlü birer aktör olma yolunda Lahey İlkeleri'ni benimsemelerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu İlkeler'in Türk ve Azerbaycan hukuk sistemlerine entegrasyon sürecinin hızlandırılması gerekmektedir. Bu süreç, sadece hukuki bir gereklilik değil, aynı zamanda ekonomik büyüme ve milletlerarası ticaretteki rekabet gücünü artırma açısından da kritik bir adım olarak değerlendirilmelidir. Türkiye ve Azerbaycan'ın hukuk sistemlerinde Lahey İlkeleri'nin benimsenmesi, milletlerarası ticaret hukukunda daha istikrarlı ve güvenilir bir ortam yaratılması açısından büyük bir öneme sahiptir. Bu çalışmada yapılan analizler, Lahey İlkeleri'nin mevcut hukuki düzenlemelerle uyumunu sağlama ve olası uyumsuzlukları giderme açısından atılması gereken adımları belirleme konusunda yol gösterici niteliktedir. Sonuç olarak, İlkeler devletlerin hukuk sistemlerinde hukuki altyapının güçlendirilmesi, milletlerarası ticaret ilişkilerinin daha güvenli ve öngörülebilir bir şekilde yürütülmesine katkı sağlayacaktır. Lahey İlkeleri'nin bu bağlamda oynayacağı rol, taraflar arasındaki hukuki ilişkilerin istikrarlı ve adil bir zemine oturtulmasına yardımcı olacaktır. Bu tezde yapılan değerlendirmeler, Türk ve Azerbaycan hukuku da dahil olmakla farklı hukuk sistemlerinin Lahey İlkeleri'ni nasıl benimsediği ve uyguladığı, bu süreçte karşılaşılan zorluklar ve bu zorlukların aşılması için atılması gereken adımlar hakkında kapsamlı bir perspektif sunmaktadır.