Milletlerarası ticari tahkimde rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliği

Tarih boyunca uluslararası nitelik taşıyan ticaret, günümüzde küreselleşme, teknolojik gelişmeler ve dijitalleşmenin etkisiyle daha hızlı, karmaşık ve çok taraflı bir yapıya dönüşmüştür. Bu dönüşüm, sınır ötesi işlemlerde artışa ve farklı hukuk sistemlerinin kesiştiği alanlarda yeni hukuki sorunların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu çerçevede, milletlerarası ticaretin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda hukuki boyutlarıyla da çok yönlü bir biçimde ele alınması gerekliliği doğmuştur. Artan uyuşmazlıklar karşısında, öngörülebilir, tarafsız ve etkin çözüm yollarına duyulan ihtiyaç doğrultusunda tahkim müessesesi ön plana çıkmıştır. Taraflara tanınan irade serbestisi tahkimi cazip kılmakta; ancak bu serbesti mutlak nitelik taşımamaktadır. Tahkim, yargısal karakteri nedeniyle devletin egemenlik yetkisiyle doğrudan ilişkilidir. Bu kapsamda, tahkime elverişlilik kavramı ve bu kavramın sınırlarını belirleyen kamu düzeni müdahalesi, çalışmamızda rekabet uyuşmazlıkları bağlamında irdelenmektedir. Rekabet hukuku, milletlerarası ticaret hayatının temel unsurlarından birisidir. Bu alana yönelik yaklaşımlar küresel ölçekte farklılık göstermektedir. Zaman içinde, gerek ülkemizde gerekse Amerika Birleşik Devletleri ile Avrupa Birliği hukuk sistemlerinde bu alana dair çeşitli yaklaşım değişiklikleri yaşanmıştır. Bu değişikliklerin en dikkat çekenlerinden biri, rekabet uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözülüp çözülemeyeceği konusudur. Türk hukukunda bu husus, süregelen bir tartışmasının konusu olmuştur. Benzer şekilde, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri hukuklarında konuya ilişkin önemli yargı kararları bulunmaktadır. Bu kararlar doktrinde tartışmalara yol açmıştır. Bu çalışma, milletlerarası ticari tahkim bağlamında, rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliğini ele almayı amaçlamaktadır. İlk bölümde tahkim konusu açıklanarak tahkime elverişlilik ve tahkime elverişliliğin türleri irdelenmektedir. Bunu müteakiben tahkimin kamu düzeni ile ilişkisi üzerinde durularak tahkime elverişliliğin genel olarak sınırlarından bahsedilmektedir. Genel hatlarıyla tahkim müessesinin bahsinden sonra; rekabet hukukundan ortaya çıkan uyuşmazlıkların tahkime elverişliliği hususu ele alınmaktadır. Çalışmamızın son bölümünde, Türk hukuku çerçevesinde rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliğiyle bu uyuşmazlıkların tahkimde yargısal denetimi incelenmektedir. Bu bağlamda, milletlerarası ticari tahkim açısından rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliğine ilişkin hukuki bir çerçeve ortaya konulması hedeflenmektedir.