Milli Mücadele dönemi'nde Said Molla ve faaliyetleri

Bu çalışmada 1880-1930 yıllarında yaşamış olan Said Molla'nın Milli Mücadele döneminde Anadolu'daki milli uyanışı yok etmek üzere yapmış olduğu faaliyetler odaklı olarak hayatı ele alınmıştır. Said Molla, İstanbul'da bürokrat ve ulema sınıfa mensup isimlerin bulunduğu bir ailede, Sultan II. Abdülhamid'in yönetimi döneminde dünyaya geldi. Özel okullarda eğitimini tamamladıktan sonra kadı yetiştiren Medresetü'l Kudat'tan mezun oldu. İlmiye sınıfına mensup olan Said Molla'nın memuriyet hayatı II. Abdülhamid döneminde başlayıp, İttihat ve Terakki dönemi, mütareke dönemi ve Milli Mücadele döneminde de devam etmiştir. Damat Ferit Paşa'nın sadareti döneminde memuriyet hayatındaki en yüksek mevkie ulaşarak, Adliye Müsteşarlığı yapmıştır. İttihat ve Terakki düşmanlığı ile ön plana çıkmasının yanı sıra, bunun devamı olarak nitelendirdiği Milli Mücadeleye karşı da düşmanca hareket etmiştir. Bu noktada Milli Mücadele Hareketi'ni durdurmak amacıyla, İngilizlerle iş birliği yaparak zararlı cemiyetlerin kurulmasına önayak olmuştur. Ayrıca Kuva-yı Milliye'yi yok etmek maksadıyla, İngilizlerden aldığı maddi ve manevi destekle Anadolu'da isyanlar çıkarılmasında rol oynamıştır. Devletin kurtuluşunun yalnızca İngiliz himayesinde olduğunu savunan Said Molla, İngiliz müzaheretini sağlamak için her dönemde girişimde bulunmuştur. Milli Mücadele'nin başarıyla sonuçlanmasının hemen ardından yurt dışına kaçmış olsa da, gittiği farklı ülkelerde Milli Mücadele Hareketi ve Ankara Hükümeti aleyhine faaliyetlerde bulunmaya devam etmiştir. Yurt dışında bulunduğu dönemde, yüzellilikler listesine alındığı için Türkiye'ye dönemeyen Said Molla 1930'da Atina'da ölmüştür. Çalışmamızda, Said Molla'nın hem sarayla olan ilişkisi hem de İngiliz Gizli İstihbarat Servisi üyeleri ve İngiliz Yüksek Komiserleri ile olan ilişkileri göz önünde bulundurularak, Milli Mücadeleyi durdurmak üzere yürütülen faaliyetlerde ne denli önemli bir noktada olduğunu ortaya koymaya çalıştık. Bunu yaparken, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nden, Cumhurbaşkanlığı Arşivi'nden, ATASE Arşivi'nden, TİTE Arşivi'nden, İngiliz Arşivi'nden, gazetelerden ve döneme şahitlik etmiş isimlerin hatıratlarından yararlanarak döneme ışık tutmaya çalıştık. Anahtar Kelimeler: Said Molla, İngiliz Muhipler Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Rahip Frew, İsyanlar.