Minhâc-ı Rumât (Okçuluğun Yolları) Mehmed Emin Vahîd Efendi (giriş-inceleme-metin-dizin)

Okçuluğun tarihi binlerce yıl öncesine dayanmaktadır. Okçuluğa dair izler, gerek arkeolojik buluntularda gerekse yazılı metinlerle günümüze kadar ulaşmıştır. Okçuluğa dair bilgilere ilk olarak furûsiyye risalelerinde ve arkeolojik kalıntılarda rastllanmıştır. 12.-15. yüzyıllarda okçuluğun anlatıldığı ilk yazılı metinler görülmektedir. Daha sonraki dönemlerde ise okçuluk metinlerinin sayısı giderek artış göstermiştir. Okçuluğa dair metinlerin ağırlıklı olarak 16-17 ve 18. yüzyıllarda yazıldığı görülmektedir. 19. yüzyılda ise Mustafa Kani Bey'in Telhîs-i Resâilü'r-Rumât adlı eseri ve Mehmed Emin Vahîd Paşa'nın ise Minhâc-ı Rumât adlı eseri bulunmaktadır. Minhâc-ı Rumât'tan önceki eserlere bakıldığında bu eserin toplama bir eser mahiyeti taşıdığı görülmektedir. Mehmed Emin Vahîd Paşa, Hicri 1219/ Miladi 1805 yılında Minhâc-ı Rumât adlı eserini tefsir, hadis, fıkıh siyer gibi alanlarda bu alanların usta kişilerine danışarak ve pek çok kitaptan faydalanarak kaleme aldığını belirtmiştir. İçerisinde birçok hadis, ayet ve şiirlerinde olduğu Minhâc-ı Rumât adlı eserin 12 nüshası bulunmaktadır. Çalışmamızda kaynak olarak kullanılan nüsha, H. 623 katalog numarası ile İstanbul Topkapı Müzesinde kayıtlıdır. Nesih hattıyla kaleme alınan eser, 70 varaktan oluşmaktadır. Eserin içeriği 7 kısıma ayrılarak oluşturulmuştur. Eserde Hz. Âdem'den itibaren Hz. Muhammed'e kadar birçok peygambere ve okçulukla ilgilenen Osmanlı padişahlarının da çalışmalarına değinilmiştir. Ayrıca eserde ok ve yay yapımı, ok atma usulleri, menzil atışları, kemankeşler, menzil sahipleri, menzil yerleri, ok yarışmaları ve kuralları, Hz. Muhammed'in okçulukla ilgili söylediği 40 hadis, ok meydanları ve ok meydanlarına dair kurallar anlatılmaktadır. Eserde geçen okçuluk terimlerinin büyük çoğunluğu Arapça, Türkçe ve Farsçadan oluşmaktadır. Eser giriş, inceleme, metin ve dizinler olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Mehmed Emin Vahîd Paşa ve eseri hakkında bilgi verilmiş ve çalışmanın amacı ile yöntemi üzerinde durulmuştur. İnceleme bölümünde ise eserin imla, ses ve şekil bilgisine yer verilmiştir. Metinin çeviri yazısı yapıldıktan sonra Cibakaya adlı dizin programından yararlanılarak eserin gramatikal dizini hazırlanmıştır. Sözlük kısmı kaynakçada belirtilen pek çok sözlükten yaralanılarak oluşturulmuştur.