Tarihi alanlarda kentsel ısı adası etkisinin azaltılması: Ankara Ulus Meydanı ve çevresi örneği

Artan sıcaklıkların kültürel miras alanları için giderek büyüyen bir tehdit oluşturmasıyla birlikte, bu tez, kentsel alanlarda yer alan kültürel miras bölgelerinde uygulanabilir Kentsel Isı Adası (KIA) etkisini azaltmaya yönelik stratejileri incelemektedir. Özellikle koruma mevzuatları ve fiziksel müdahale kısıtlamalarının geçerli olduğu bağlamlarda, kültürel olarak koruma altındaki alanlarda KIA etkisinin değerlendirilmesine ilişkin uluslararası düzeyde yürütülen araştırmalara karşın, Türkiye'de bu konuda yapılan akademik çalışmalar sınırlı kalmaktadır. Bu durum, çevresel faktörlerin miras alanlarının korunmasına yönelik planlama süreçlerine entegre edilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu gibi hassas bağlamlarda UHI etkisinin değerlendirilmesine yönelik sağlam metodolojilerin geliştirilmesi, iklim duyarlı ve dirençli koruma uygulamalarının ilerletilebilmesi açısından yöntemlerin geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, çalışma öncelikle kentsel miras bölgelerinde KIA etkisinin incelendiği mevcut araştırmaları belgelemekte, kullanılan değerlendirme yöntemlerini analiz etmekte ve ardından azaltma stratejilerini önermektedir. Araştırma hedefleri doğrultusunda bu çalışma şu soruları ele almaktadır: UHI etkisinin Ulus Meydanı ve çevresindeki kentsel mikroiklim üzerindeki etkisi nedir ve bu etki, bu alanlardaki insan termal konforunu nasıl etkilemektedir? Literatürde önerilen UHI azaltım stratejilerinden hangileri, tarihi Ulus Meydanı ve çevresinde uygulanabilir niteliktedir ve bunlardan hangileri en yüksek azaltım potansiyelini göstermektedir? Ayrıca, bu stratejiler Ankara'nın daha geniş kentsel alanı için önerilen stratejilerle nasıl karşılaştırılmaktadır? Son olarak, bu bölgelerde hangi çevresel ve morfolojik faktörler belgelenmelidir ve bu faktörler koruma analizinde nasıl temsil edilebilir? Bu araştırma sorularını ele almak amacıyla tezde örnek olay incelemesi yöntemi benimsenmiştir. Kültürel miras alanı olarak tescillenmiş olan Ankara'daki Ulus Meydanı, çalışma alanı olarak seçilmiştir. KIA etkisinin değerlendirilmesi için kırsal meteorolojik veriler, kentsel bağlama özgü parametreler altında simüle edilmiştir. Bu süreçte Urban Weather Generator (UWG), EnergyPlus Weather (EPW) dosyaları ve Grasshopper/Dragonfly eklentileri gibi kentsel iklim modelleme araçları kullanılmıştır. Simülasyonlar, kuru termometre sıcaklığı (Dry Bulb Temperature), ortalama ışınım sıcaklığı (MRT) ve Evrensel Termal İklim İndeksi (UTCI) gibi temel termal konfor göstergelerine odaklanmıştır. Literatürde tanımlanan azaltma stratejileri, Washington Tüzüğü (1987), Valletta İlkeleri (2011) ve Koruma Amaçlı İmar Planı Şartnamesi (2005) gibi ulusal ve uluslararası koruma ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmiştir ve bu doğrultuda dört farklı müdahale senaryosu geliştirilmiştir. Katı yasal düzenlemeler ve fiziksel kısıtlamalar nedeniyle, önerilen senaryolar düşük yoğunluklu müdahalelerle sınırlandırılmıştır; bu müdahaleler yüzey albedosunun artırılması, trafik kaynaklı antropojenik ısı üretiminin azaltılması ve yeşil alanların artırılması gibi stratejileri içermektedir. Bulgular, küçük ölçekli müdahalelerin dahi KIA etkisinin azaltılmasında ve açık alan termal konforunun artırılmasında ölçülebilir düzeyde iyileşmeler sağladığını göstermektedir. Çalışma, koruma analizlerinde yalnızca malzeme ve enerji performansı değil, aynı zamanda kullanıcı konforu ve mekânsal bağlamın da dikkate alınmasının önemine dikkat çekmektedir. Bu çok boyutlu yaklaşım, özellikle tarihî açıdan hassas alanlarda tasarım kararlarının değerlendirilmesinde kritik öneme sahiptir. Önerilen stratejiler, iklime uyum sağlayan ilkelerin entegrasyonu yoluyla, koruma planlarının, alan yönetimi yaklaşımlarının ve ilgili mevzuat araçlarının gözden geçirilmesine katkı sunabilir. Bu bağlamda çalışma, iklim değişikliğinin artan etkileri karşısında kültürel miras alanlarının uzun vadeli dayanıklılığına ve sürdürülebilirliğine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik, Kentsel ısı adası, İklim değişikliği, Kültürel miras, Mikro iklim, Sayısal Model, Termal konfor