Mobil uygulamaların online anlık satın alma davranışlarına etkisi: X ve Y Kuşakları karşılaştırması

Mobil teknolojilerin gelişimi işletmeler ile tüketiciler arasındaki etkileşime ve iletişime yeni boyutlar kazandırmıştır. Bu çerçevede en dikkat çeken girişimlerden biri mobil alışveriş platformlarının ortaya çıkmasıdır. Mobil alışveriş geleneksel alışverişe göre zamandan tasarruf sağlayan, istenilen yer ve zamanda erişim sunan, ürünler hakkında bilgi ve karşılaştırma yapmayı kolaylaştıran alışveriş türüdür. Bu özellikleri ile tüketicilere daha elverişli deneyimler sunan mobil alışveriş platformları önem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı; teknolojiyi kullanım amaçları ve alışkanlıkları farklılık gösteren X ve Y kuşağı tüketicilerinin, mobil uygulamalar üzerinden anlık satın alma davranışının arkasında yatan motivasyonları ve sergiledikleri davranış farklılıklarını ortaya çıkarmaktır. Araştırmanın bir diğer amacı işletme karar vericilerinin, X ve Y kuşağı tüketicilerini mobil uygulamalara yönelik olarak harekete geçirerek stratejiler konusunda ipuçları sunmaktır. Araştırma pozitivist yaklaşımla keşfedici araştırma tasarımı kapsamında kurgulanmıştır. Veri toplama aracı olarak online ve yüzyüze anket tercih edilmiştir. Türkiye'de mobil telefonları aracılığıyla alışveriş yapan, X ve Y kuşakları yaş aralıklarında doğmuş tüketiciler, araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Hedef popülasyonda yer alan tüketicilere ulaşmak için yüz yüze ve sosyal medyada belirlenen alışveriş konulu grupların moderatörleri ile görüşülmüş ve anket linkinin üyeleri ile paylaşılması sağlanmıştır. Böylece amaçlı (kasti) ve kolayda örnekleme bir arada kullanılmıştır. Çalışmanın araştırma modelinde yer alan; eğlence, bilgi sağlama, algılanan kullanım kolaylığı, psikolojik haz, psikolojik harekete geçme ve anlık satın alma değişkenlerini ölçmek üzere literatür incelemesi sonrası belirlenen ifadeler soru formunda yer almıştır. Veriler, Y kuşağı 19-38 yaş aralığı 265 katılımcı ile X kuşağı 39-54 yaş aralığında olan 260 katılımcının katılımıyla elde edilmiştir. Tanımlayıcı istatistiklerin belirlenmesinde SPSS sürüm 25.0, araştırma modelinde yer alan doğrudan ve dolaylı etkileri incelemek üzere yapısal eşitlik modellemesinde SmartPLS sürüm 3.3.2 programları kullanılmıştır. Örnekleme ilişkin veriyi tanımlayabilmek için demografik özelliklere değinilmiştir sonrasında anket formundaki ifadelerin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılarak faktör yükleri belirlenmiştir. Daha sonra yapısal eşitlik modellemesi yapılarak X ve Y kuşağı için hipotezler test edilmiştir. Son olarak X ve Y kuşaklarına göre ifadelere katılım düzeylerinin farklılıklarını ortaya koymak üzere t testi yapılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre X ve Y kuşağı tüketicileri mobil uygulamaları kullanmaya isteklidirler. Ancak Y kuşağı tüketicileri için mobil uygulamaların motive edici özelliklerinin duygular üzerinden anlık satın almaya etkisi var iken X kuşağı bireyleri için anlamlı etkisi yoktur. Böylece araştırmanın sonucunda Y kuşağı tüketicilerinin hoşuna giden uygulamaları kullanırken keyif aldıkları ve bir fırsat yakaladıklarında ürüne sahip olabilmek için ihtiyacı dışında olsa dahi ürünleri satın aldıkları tespit edilmiştir.