Modern dönemde eklektik bir oluşum: Dünya kardeşlik birliği Mevlâna Yüce Vakfı

Yeni Dini Hareketler (YDH), modernleşme, bireyselleşme ve geleneksel dini yapılardan kopuş gibi sosyokültürel süreçlerin etkisiyle ortaya çıkan, çoğu zaman alternatif bir kutsal evren ve kozmoloji inşa eden dini oluşumlardır. YDH'ler, klasik dinî yapılardan farklı olarak kutsal metin, liderlik modeli, ritüel sistemi ve inanç doktrinlerini yeniden tanımlar; bireyin ruhsal gelişimini merkeze alan bir yaklaşım sergiler. Bu yapılar, sekülerleşen dünyada yeni anlam arayışlarına yanıt üretmeleriyle ve farklı toplumsal ve kültürel kodlara entegre olabilmeleriyle sosyolojik açıdan dikkat çekici örnekler sunmaktadır. Bu çalışmanın odağında, Türkiye merkezli özgün bir YDH örneği olan Dünya Kardeşlik Birliği Mevlâna Yüce Vakfı yer almaktadır. Vakfın temel metni olan Bilgi Kitabı, sadece metafizik içerik barındırmakla kalmayıp aynı zamanda Türkiye'nin kültürel hafızasına ait sembol ve figürleri evrensel bir bilinç sistemiyle bütünleştirerek, kendine özgü bir kutsallık dili ve örgütsel yapı geliştirmektedir. Çalışma kapsamında, bu hareketin doktrinel sistemi, kutsal metin anlayışı, Tanrı tasavvuru, ahiret görüşü, örgütsel yapılanması ve sembolik dili sosyolojik bir perspektifle ele alınıp değerlendirilmiştir. Araştırma nitel yöntem çerçevesinde, dokümantasyon taramasıyla yürütülmüştür; Bilgi Kitabı başta olmak üzere vakfın kendilerine ait yayınları sistemli biçimde incelenmiştir. Ayrıca, Antalya'da bulunan Mevlâna Yüce Vakfı temsilciliğinde yapılan sınırlı gözlemler ve görüşme girişimleri sürece dâhil edilmiştir. Ancak kurumun kendisini "dinî yapı" olarak tanımlamaması ve "Yeni Dini Hareket" başlığı altında yapılacak akademik bir çalışmada yer almanın kendi misyonlarıyla örtüşmediğini ifade etmeleri nedeniyle, katılımcı görüşmeler gerçekleştirilmemiştir. Bu sebeple, doğrudan katılımcı verileri sınırlı kalmıştır. Bununla birlikte, yazılı kaynaklar üzerinden yürütülen çözümlemeler, yapının temel öğretilerini ve yapısal işleyişini anlamada anlamlı bir zemin sunmuştur