Moldova Gagauzya Bucak bölgesi arkeolojik kültürel mirası: Sorunlar ve çözüm önerileri

Somut ve soyut kültürün bir parçası olan, geçmiş nesiller tarafından yaratılan, zamanın sınavından geçen, değerli ve saygı duyulan bir nesne olarak sonraki nesillere aktarılan kültürel miras, her milletin yaşamının önemli bir parçasıdır. Onun araştırılması hem genel olarak hem de belirli bir bölgede modern toplumun oluşum tarihini daha iyi öğrenmeye ve anlamaya yardımcı olmaktadır. Modern insanın gelişimi, ancak atalarının bilgisine ve tecrübesine dayanarak mümkündür, bu da onu korumak için önlemler almayı gerekli kılmaktadır. Bugünkü Moldova'nın güneyindeki ve Ukrayna'nın güneybatısındaki tarihi Bucak bölgesi, Tuna ve içine akan Prut Nehirlerin güney kesimleri ve Dinyester Nehri ile kaplar ve güneydoğuda Karadeniz'le yıkanmaktadır. Bu bölge uzun zamandan beri dilsel, kültürel ve coğrafi açıdan kendine özgü bir bölge oluşturmuştur. Bucak'taki doğal koşulların bozkır doğası, bölgenin her yerinde yüzlerce kurganda kültürel izleri bulunan göçebelerin hakim olmasına katkıda bulunmuştur. Bölgede kurganların yanı sıra Taş Devri'nden modern zamanlara kadar birçok kültürel insan izi de bulunmaktadır. Bunların hepsi bilim için değer taşır ve bölgenin kültürel mirası olarak korunmalıdır. Arkeoloji, somut tarihsel kaynaklara dayanarak insanlığın geçmişini ve gelişim modellerini inceleyen bir bilimdir. Sovyetler Birliği döneminde, 50'li yıllardan başlayarak ve 80'lerin sonuna kadar, bölgenin yoğun arkeolojik kazıları tek bir ülke çerçevesinde yürütülmüş, bölge arkeolojisine yönelik literatür yayınlanmış ve müze fonları yenilenmiştir. Moldova'nın bağımsızlığıyla birlikte ekonomik çöküşü sebebiyle finansal destekler kesildi. Bölgenin kendisi ise siyasi olarak iki ülke arasında bölündü ve bu da bilimsel araştırmaları daha da zorlaştırdı. Moldova ve Ukrayna arasında bölünmüş olan Bucak, her iki ülkenin de görece küçük bir bölümünü kaplamaktadır bu da hem siyasetçilerin hem de bilim adamlarının bölgeye yeteri kadar ilgi göstermemelerini açıklamaktadır. 80'lerin sonu ve 90'lı yılların siyasi değişimleri, bölgenin siyasi haritasında yeni bir oyuncunun ortaya çıkmasına katkıda bulundu. Topraklarının tamamı Bucak bölgenin içinde kalan Gagauz Özerk bölgesi yetkilileri ve aydınları, Bucak'ı toplumu birleştiren bir unsur olarak kullanmıştır. Toplumun gelişmişliğinin ana göstergelerinden biri, üzerinde bulunduğu toprağın kültürel mirasını koruma arzusudur, çünkü geçmişi olmayan insan, geleceği olmayan insandır. Böylece bölgenin antik tarihine olan ilginin artması ve ortaya çıkan sorulara tek arkeolojinin cevap verebileceği, Bucak topraklarında arkeolojik araştırmaların devam ettirilmesine duyulan ihtiyacı göstermektedir. Bu araştırmanın amacı, Gagauzya Özerk bölgesi arkeolojik kültürel mirasını korumada sorunları ve çözüm önerileri belirlemektir. Bu amaca ulaşmak için Bucak'ın tarih ve arkeoloji alanındaki çalışmalar incelenerek bölgede iz bırakan arkeolojik kültürler sistematize edilmiştir. Çalışmada Kültürel miras kavramına değinilip, koruma sorunlarına bakılıp, kültürel mirası koruma sisteminin ayrılmaz bir parçası olarak uluslararası ve ulusal düzenleyici çerçeve incelenmiştir. Ayrıca arkeolojinin Moldova'da bir bilim olarak gelişmesini, arkeolojik mirası Bucak'ın kültürel mirasının ayrılmaz bir parçası olarak araştıran bilimsel enstitüleri, Gagauzya'da bir arkeoloji müzesinin kurulması için önkoşulları ve arkeolojik eserlerin sergilenmesi açısından gelecek vaat eden Gagauzya müzeleri incelenmiştir. Temel araştırma yöntemleri, tarihsel araştırma, antropolojik, kronolojik, karşılaştırmalı- tipolojik ve retrospektif analiz unsurlarını içerir. Bu çalışma, araştırma problemine dikkat çekmeye katkıda bulunmaktadır. Toplumun bu alandaki bilimsel keşifler hakkında bilgi talebi doğaldır, ancak arkeolojik miras hakkındaki gerçek bilgi düzeyi çok düşüktür. Toplumun uzak geçmiş hakkında bilgiye ihtiyaç duyduğu ve bilimsel arkeoloji camiasının bu ilgiyi tatmin edemediği durum, sözde bilimsel, mistisizmin vb. teorilerin gelişmesine yol açabilir. Böylece "arkeolog" ile toplum arasındaki bağlantıyı sağlamak da kültürel miras alanların etrafındaki bu tehdidi azaltmak da sadece erişilebilir ve yüksek kaliteli bilimle ilgili bilgi kanallarının varlığı ile başarılacaktır. Anahtar Kelimeler: Bucak, Gagauzya, Moldova, Besarabya, Kültürel Miras, Arkeolojik Miras