Molla Sadrâ felsefesinde kötülük problemi

Geçmişi insanlık tarihi kadar eski olan kötülük problemi Batı'da olduğu gibi İslam dünyasında da tartışma konusu olmuştur. Farklı coğrafyalarda ve dönemlerde yaşayan filozoflar eklektik bir çalışmayla bu probleme çeşitli yanıtlar vermişlerdir. Molla Sadrâ da kendisinden önceki filozoflar gibi öne sürdüğü teodiselerin temelinde kötülüğün yokluksallığını esas alarak tasavvur edilebilecek bütün kötülük türlerinin ya cevhedeki yokluk ya da cevhere ait bir yetkinliğin yokluğu olarak tanımlamıştır. Bu yoklukların ortaya çıkmasına neden olan varlığa ilintisel kötülük adını veren Sadrâ, kötülüğün kaynağını fiziksel varlıkaların sahip oldukları mahiyet olarak belirlemiştir. Bu bağlamda kötülüklerin yaratılmadığını aksine fiziki varlıkların yaratılmasından dolayı zorunlu olarak ortaya çıktıklarını, bu yüzden İlahî adalet ile hiçbir çelişkisinin olmadığını ispatlama yoluna gitmiştir. Sadrâ'nın bu alanda ele aldığı teodise yötemleri; kötülüklerin yokluk oluşu, arızî olarak ortaya çıktığı, mahiyetin yetersizliği, az kötülüklerden dolayı maddenin yaratılmamasının daha büyük kötülüklere neden olacağını vurgulayarak, bazı kötülüklerin aslında kötü olmadığı ve insanın bigisizliğinden ya da tikel bakışlarından kaynaklandğını belirtmiştir. Son olarak filozofumuz, belirlediği tanım karşısında idrakî kötülükler adı altında büyük bir problemle karşılaşmıştır. Zira Sadrâ, bütün mevcutları zatî iyilik olarak kabul ettiğinden hiçbir valığın kötü olamayacağını savunmaktadır. Fakat insan bedeninde bulunan acı, dert, gam, keder gibi idrakî kötülükler varlık sınıfından olmalarına rağmen kötü sayılmaları filozofun kötülüğün yokluksallığı alanında ileri sürdüğü savını ciddi bir sorunla karşı karşıya getirmiştir. Buna cevap olarak Sadrâ; acılar bedendeki yoklukların idrakıdır ve bu idrak "yoklukî meleke" olduğundan bir nebze varlık sahibidir. Şeklinde yanıt vermiştir. Aynı doğrultuda nefs ve beden bütünlüğüne değinerek, ruhun bedende olan bütün aktiviteleri idrak ettiği gibi yokluk ve eksilmeleri de idrak ettiğini ve acıların o idrak sonucunda ortaya çıktığını savunmuştur. Anahtar Kelimeler: Kötülük, Molla Sadrâ, Teodise, Hikmet-i Müteâliye.