Mısır Çarşısı aktarlarında satılan yararlı bitkiler üzerine ekonomik botanik araştırmalar

Günümüz toplumlarında insanlar doğru beslenme, sağlıklı ve uzun yaşama isteği, gençlik ve güzellik arzusu gibi birçok nedenle yararlı bitkileri kullanmaktadır. Çeşitli alanlarda kullanıma sahip olan yararlı bitkiler ve bu bitkilerden elde edilen bitkisel ürünlere gösterilen talep, köklü geçmişe sahip olan aktarlar tarafından karşılanmaktadır. Bu nedenle birçok alanda aktar işletmeleri ve bitkisel ürünler hakkında çalışmaların olduğu görülmektedir. İstanbul'un, Tarihi Mısır Çarşısı aktarları ile ilgili herhangi detaylı bir çalışmaya rastlanılmamış olması nedeniyle bu tez çalışmasının konusu çarşı aktarları olarak belirlenmiştir. İki aşamada yürütülen çalışmanın verileri, aktarlarla gerçekleştirilen görüşmeler sırasında sunulmuş olan anket ve bitki listeleri ile elde edilmiştir. Çalışmaya tarihi çarşı içerisinde yer alan 10 dükkan katılmış olup, diğer kişiler çeşitli nedenlerle çalışmaya katılmak istememişlerdir. Görüşmeler sonucu kaynak kişi olarak belirlenen 10 aktarın yaş, cinsiyet, eğitim ve bitkiler hakkındaki bilgileri, sunulan anket ile tespit edilmiş, satışı yapılan bitkisel ürünlerin temin ediliş ve satışa sunum süreçleri hakkındaki bilgiler yine anket sorularıyla elde edilmiştir. Çalışma sonucunda aktarlarda satılan bitkilerden 74 familyaya ait 152 cins ve 175 takson tespit edilmiş, kaynak kişilerin vermiş olduğu bilgiler doğrultusunda bu bitkilerin kullanılan kısımları ve kullanım amaçları belirlenmiştir. Bitkisel ürünlerin tedavi, gıda ve bazı diğer amaçlarla kullanıldığı saptanmış, tedavi amaçlı kullanım bilgileri bilimsel kaynaklar taranarak literatür bilgileriyle karşılaştırılmıştır. Aktarların vermiş olduğu kullanım bilgilerinin genel olarak literatür bilgileriyle uyum sağladığı görülmüştür. Çalışma neticesinde elde edilen bulgular ve sonuçları tablolar halinde sunulmuştur. Yapılan çalışma ile aktar ve benzeri dükkanlardaki ürünlerin halkın gıda, tedavi ve kozmetik ihtiyacını karşılar nitelikte bitki ve bitkisel ürünler olduğu tespit edilmiş, aktarların insan sağlığı yönünden etkili bir rol oynadığı sonucuna varılmıştır. Medyanın yapmış olduğu programlar ve reklamlar talebi arttırmakta, tüketicinin kontrolsüz bitkisel ürün tüketimine sebep olmaktadır. Bu ürünler hakkında yetkin olmayan kişilerin tüketiciye vermiş olduğu tavsiyeler kişinin sağlığını riske atmaktadır. İnsan sağlığını etkileyebilecek bitkisel ürünlerin sağlıklı ve güvenilir olması gerektiği kanaatine varıldığından, bu ürünlerin dükkanlarda depolanma ve satışa sunumu sırasında gereken hassasiyet gösterilmediği takdirde tüketici için faydasız hatta zararlı olabileceği söylenebilmektedir. Aktarların ve bu işi üstlenecek kişilerin insan sağlığını önceleyerek denetim ve düzen kurallarına uyması, denetimden sorumlu uzman kişi ve kuruluşların ise bu konuda gereken özeni göstermeleri gerektiği sonucuna varılmıştır.