Muhammed eş-Şirânişî'nin Hâşiye 'alâ Envâri't-tenzîl ve esrâri't-te'vîl isimli eserinin tahkik ve tahlili (Nebe'-Mutaffifîn Sûreleri arası)

Bu tez, Bitlis'teki İhlasiye Medresesi'nde müderrislik yapmış Osmanlı âlimlerinden Muhammed Şiranişî'nin (ö. 1016/1607) Envârü't-tenzîl ve esrârü't-te'vîl üzerine yaptığı haşiyenin edisyon kritiğini yapmayı ve incelemeyi hedeflemektedir. Müellif bu eserde Beyzâvî'nin (ö. 685/1286) sözlerini açık bir şekilde şerh etmiş ve bazı haşiye yazarlarının itirazlarına cevap vermiştir. Bu eser, naklî ve aklî ilimlerin yanı sıra tefsirde olması beklenen diğer bazı bilgileri ihtiva etmektedir. Tezin birinci bölümünde, tabakât kitaplarına dayanarak Beyzâvî'nin hayatı; ikinci bölümde ise Şiranişî'nin hayatı ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise eserin adı, müellife aidiyeti, yazma nüshalarının sayısı ve özellikleri belirtilmiştir. Daha sonra müellifin eserdeki metodu, dayandığı kaynaklar ve müstensihlerin kullandığı kısaltmalar belirtilmiştir. Son olarak Nebe' Sûresi'nden Mutaffifîn Suresi'ne kadar olan bölümü tahkik edilmiştir. Tahkikte müellifin yaşadığı döneme en yakın ve en az hatalı olduğu görünen nüsha esas alınmış, bununla birlikte bu esas nüsha ulaşılan yirmi üç yazma arasından en az hatalı ve okunuşu kolay olan dört nüsha ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca eserdeki ayetler belirtilmiş, hadisler tahrîc edilmiş, şiirlerin kaynakları tespit edilmiş ve eserde adı geçen kişiler hakkında bilgi verilmiştir. Böylece İslam geleneğindeki önemli bir eser ilmi bir yöntemle neşredilerek gün yüzüne çıkarılmış ve ilim adamlarının istifadesine sunulmuştur.