Mülteci krizine dair kalıcı çözüm türü olarak gönüllü geri dönüşün kuramsal analizi

Gönüllü geri dönüş, BMMYK tarafından mülteci krizine yönelik üç kalıcı çözüm türlerinden olan sosyal entegrasyon ile yeniden yerleştirmenin yanında bir diğer kalıcı çözüm türü olarak görülmektedir. Gönüllü geri dönüş, başta BMMYK 1951 Cenevre Sözleşmesi ve 1967 Protokolü olmak üzere, uluslararası hukuki belgelerde en uygun ve dayanıklı, uzun vadeli ve en çok tercih edilen çözüm türü olarak kabul edilmektedir. Gönüllülük, güvenlik ve sürdürülebilirlik ilkelerinin yerine getirilmesi halinde tam teşekküllü bir şekilde mümkün olan gönüllü geri dönüş sürecinde, mültecilerin göç sırasında geldiği hedef ülke ile geri döneceği menşe ülkelerin koşulları sağlaması, uluslararası aktörlerin de buna destek ve aracı olması gerekir. İç çatışma ve şiddet ortamının devam ettiği, uluslararası aktörlerin garantisiyle güvenlikli bir alanın oluşturulmadığı, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel anlamda gerekli önlemlerin alınmadığı durumlarda mültecilerin menşe ülkeye geri dönmelerinin gönüllü bir nitelikte ve uzun vadeli sağlanması mümkün olmayacaktır. Bu çalışmanın amacı da, gönüllü geri dönüşün niteliğine, mümkün olmasının koşullarına, sürecin hem mülteciler hem de taraf devletler açısından işleyiş biçimine dair kuramsal bir değerlendirmenin yapılmasıdır. Genel itibarıyla çalışmada, literatür taramasına referansla kalıcı bir çözüm türü olarak gönüllü geri dönüşün kuramsal bir analizi sunulmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde genel olarak göç meselesi ile ilintili bazı kavram e kuramların bir değerlendirilmesi yapılırken, çalışmanın ana teması ve gövdesini oluşturan ikinci bölümde ise, gönüllü geri dönüş mevzusunun detaylı bir analizi sunulmaktadır. Bu bölümde gönüllü geri dönüşün tarihsel arka planından, ilkelerine ve hukuki, sosyal ve ekonomik boyutlarına kadar birçok yönü tartışılmaktadır. Üçüncü bölümde de, ikinci bölümde tartışılan gönüllü geri dönüş meselesini somutlaştırmak adına biri 1990'ların başında Irak'ta yaşanan Kürt göçü, diğeri de 1980'li yıllarda başlayan Afgan göçü olmak üzere, iki göç sürecinde işleyen gönüllü geri dönüş programları incelenmektedir. Söz konusudur iki örnek, kuramsal olarak ele alınan gönüllü geri dönüş meselesine dair tartışmanın soyut kalmaması için önem arz etmektedir.